server block و چند سایت

توی این درس یاد می‌گیری چند سایت با دامنه‌های مختلف را روی یک سرور و یک IP میزبانی کنی. هر سایت یک server block است با چهار directive اصلی: listen (روی کدام پورت و IP)، server_name (برای کدام دامنه‌ها)، root (فایل‌ها کجا) و index (کدام فایل برای پوشه). می‌فهمی Nginx چطور با هدر Host تصمیم می‌گیرد کدام سایت جواب بدهد، سرور پیش‌فرض (default_server) کیست و چرا باید خودت تعیینش کنی، و با /etc/hosts دو دامنه‌ی محلی می‌سازی تا همه را بدون DNS واقعی آزمایش کنی.

مسئله: یک سرور، چند دامنه

یک سرور ابری با یک IP خریده‌ای. می‌خواهی shop.example.com، blog.example.com و example.com را روی همین سرور داشته باشی. DNS هر سه را به همان IP می‌فرستد و هر سه روی همان پورت ۸۰ می‌آیند. پس Nginx از کجا بفهمد هر درخواست مال کدام سایت است؟ جواب در خودِ درخواست است: مرورگر در هر درخواست HTTP یک هدر Host می‌فرستد که اسم دامنه در آن است. به این روش میزبانی مجازی بر اساس نام (name-based virtual hosting) می‌گویند و تقریباً همه‌ی وب امروز همین‌طور کار می‌کند.

◆سناریوی واقعی

فرض کن توی یک شرکت، سرور اصلی هم فروشگاه را دارد و هم وبلاگ را. یک روز کسی IP سرور را مستقیم در مرورگر می‌زند و به‌جای صفحه‌ی خطا، پنل مدیریت وبلاگ باز می‌شود؛ چون Nginx وقتی دامنه را نشناخت، اولین سایتی را که در تنظیمات پیدا کرد نشان داد. یا ربات‌هایی که اینترنت را با IP اسکن می‌کنند، فروشگاه را با یک دامنه‌ی عجیب ایندکس کرده‌اند. هر دو مشکل با یک default_server درست و چند خط حل می‌شود؛ همین درس.

تشبیه: یک ساختمان، چند شرکت

سرور مثل یک ساختمان اداری با یک آدرس پستی (IP) است که چند شرکت در آن هستند. همه‌ی نامه‌ها به همان آدرس می‌آیند و روی پاکت اسم شرکت نوشته شده (هدر Host). نگهبان (Nginx) پاکت را نگاه می‌کند و به طبقه‌ی همان شرکت می‌فرستد (server_name). اگر اسم روی پاکت مال هیچ‌کدام نباشد، نامه به میز پیش‌فرض می‌رود (default_server)؛ و عاقلانه است آن میز یک سطل باشد، نه دفتر مدیرعامل یکی از شرکت‌ها.

اجزای یک server block

شکل کلی

server {
    listen      80;                  # port (and optionally IP) to accept on
    server_name shop.test www.shop.test;  # which Host names this block serves
    root        /var/www/shop.test;  # where files live
    index       index.html;          # file to show for a directory (/)
}

directive	کار	پیش‌فرض
listen	پورت و IP؛ اختیاری default_server، ssl، http2	*:80
server_name	یک یا چند اسم: دقیق، *. wildcard، ~ regex	"" (خالی)
root	پوشه‌ی فایل‌ها؛ آدرس به آن اضافه می‌شود	html (نسبت به prefix نصب)
index	فایل(های) پیش‌فرض برای آدرس‌هایی که به / ختم می‌شوند	index.html

انتخاب server block در دو مرحله: اول از بین blockهایی که روی آن IP و پورت گوش می‌دهند (listen)، بعد با مقایسه‌ی هدر Host با server_name ها به ترتیب اولویت: اسم دقیق، wildcard ابتدا، wildcard انتها، regex؛ و اگر هیچ‌کدام جور نشد، default_server همان پورت.

مثال‌های عملی

این درس روی ماشین آزمایشی server (Ubuntu 24.04، Nginx 1.24) با کاربر root اجرا شده؛ روی سرور خودت جلوی دستورها sudo بگذار. سایت پیش‌فرض Ubuntu را در این درس خاموش می‌کنیم تا رفتار پیش‌فرض را خودمان ببینیم و بسازیم.

مثال ۱: دو دامنه‌ی محلی در /etc/hosts

برای آزمایش، به دامنه‌ی واقعی و DNS نیاز نداریم. فایل /etc/hosts نگاشت «اسم ← IP» را روی همین ماشین تعریف می‌کند و قبل از DNS خوانده می‌شود. دو دامنه‌ی shop.test و blog.test را به 127.0.0.1 می‌فرستیم:

printf '127.0.0.1 shop.test www.shop.test\n127.0.0.1 blog.test\n' >> /etc/hosts
tail -n 2 /etc/hosts
getent hosts shop.test blog.test

خروجی

127.0.0.1 shop.test www.shop.test
127.0.0.1 blog.test
127.0.0.1       shop.test www.shop.test
127.0.0.1       blog.test

getent hosts همان چیزی را نشان می‌دهد که برنامه‌ها (مثل curl و مرورگر) موقع پیدا کردن IP می‌بینند. (روی لپ‌تاپ خودت، برای دیدن سایت‌های سرور در مرورگر، همین خط‌ها را با IP سرور به /etc/hosts لپ‌تاپ اضافه کن؛ در ویندوز فایل C:\Windows\System32\drivers\etc\hosts.)

مثال ۲: دو سایت، یک پورت

برای هر سایت پوشه و فایل تنظیمات جدا:

for site in shop.test blog.test; do
    mkdir -p /var/www/$site
    echo "<h1>Welcome to $site</h1>" > /var/www/$site/index.html
    cat > /etc/nginx/sites-available/$site <<EOF
server {
    listen 80;
    server_name $site;
    root /var/www/$site;
    index index.html;
}
EOF
    ln -s /etc/nginx/sites-available/$site /etc/nginx/sites-enabled/
done
cat /etc/nginx/sites-available/shop.test
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
curl -s http://shop.test/
curl -s http://blog.test/

خروجی

server {
    listen 80;
    server_name shop.test;
    root /var/www/shop.test;
    index index.html;
}
nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
<h1>Welcome to shop.test</h1>
<h1>Welcome to blog.test</h1>

هر دو دامنه به 127.0.0.1:80 رفتند، ولی هر کدام صفحه‌ی خودش را گرفت. (حلقه‌ی بالا با here-doc بدون کوتیشن، $site را در هر فایل باز کرد؛ درس here-doc در دوره‌ی Bash.)

مثال ۳: هدر Host تصمیم می‌گیرد

ثابت کنیم تصمیم فقط از هدر Host است، نه از اسمی که curl به آن وصل شد. با -H "Host: ..." هدر را دستی عوض می‌کنیم و هر دو بار به IP وصل می‌شویم:

curl -s -H "Host: shop.test" http://127.0.0.1/
curl -s -H "Host: blog.test" http://127.0.0.1/
echo "--- با -v می‌بینیم curl چه هدری فرستاده:"
curl -s -v http://blog.test/ 2>&1 | grep -E '^> (GET|Host)'

خروجی

<h1>Welcome to shop.test</h1>
<h1>Welcome to blog.test</h1>
--- با -v می‌بینیم curl چه هدری فرستاده:
> GET / HTTP/1.1
> Host: blog.test

اتصال هر دو بار به یک IP و پورت بود؛ فقط هدر Host فرق داشت. خط‌های > در خروجی -v همان درخواستی‌اند که curl فرستاده: GET / HTTP/1.1 و Host: blog.test.

مثال ۴: سرور پیش‌فرض (default_server)

حالا درخواستی با دامنه‌ای که هیچ server_nameی ندارد. فعلاً سایت default Ubuntu با default_server روشن است:

grep -n 'default_server\|server_name' /etc/nginx/sites-enabled/default | grep -v '#'
curl -s -H "Host: unknown.example" http://127.0.0.1/ | grep -o '<title>.*</title>'

خروجی

22:  listen 80 default_server;
46:  server_name _;
<title>Welcome to nginx!</title>

دامنه‌ی ناشناخته به سایتی رسید که listen 80 default_server دارد. حالا ببینیم اگر هیچ default_serverی نباشد چه می‌شود؛ سایت پیش‌فرض Ubuntu را خاموش می‌کنیم:

rm /etc/nginx/sites-enabled/default
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
echo "دامنه‌ی ناشناخته:"
curl -s -H "Host: unknown.example" http://127.0.0.1/
echo "IP خالی (بدون دامنه):"
curl -s http://127.0.0.1/
nginx -T 2>/dev/null | grep '^# configuration file /etc/nginx/sites'

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
دامنه‌ی ناشناخته:
<h1>Welcome to blog.test</h1>
IP خالی (بدون دامنه):
<h1>Welcome to blog.test</h1>
# configuration file /etc/nginx/sites-enabled/blog.test:
# configuration file /etc/nginx/sites-enabled/shop.test:

بدون default_server، Nginx اولین server block آن پورت را (به ترتیبی که خوانده شده؛ اینجا blog.test چون از نظر الفبا قبل از shop.test است) پیش‌فرض می‌داند. یعنی هر کس IP سرور را بزند یا دامنه‌ی عجیبی به IP تو اشاره دهد، وبلاگ را می‌بیند؛ همان مشکل سناریوی اول درس. این رفتار به ترتیب فایل‌ها بستگی دارد و با اضافه شدن یک سایت تازه بی‌صدا عوض می‌شود.

راه حرفه‌ای: یک server block «همه‌گیر (catch-all)» که صریح پیش‌فرض باشد و درخواست‌های ناشناخته را رد کند. کد غیراستاندارد 444 در Nginx یعنی «اتصال را بدون هیچ پاسخی ببند»:

/etc/nginx/sites-available/00-default

server {
    listen 80 default_server;
    server_name _;
    return 444;
}

ln -s /etc/nginx/sites-available/00-default /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
echo "دامنه‌ی ناشناخته:"
curl -s -H "Host: unknown.example" http://127.0.0.1/; echo "curl exit code: $?"
echo "دامنه‌های خودمان:"
curl -s http://shop.test/
curl -s http://blog.test/

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
دامنه‌ی ناشناخته:
curl exit code: 52
دامنه‌های خودمان:
<h1>Welcome to shop.test</h1>
<h1>Welcome to blog.test</h1>

curl با کد ۵۲ (Empty reply from server) تمام شد؛ Nginx اتصال را بدون پاسخ بست. ولی دو سایت واقعی عادی کار می‌کنند. server_name _; یک اسم بی‌معنی است که با هیچ دامنه‌ی واقعی جور نمی‌شود (قرارداد رایج)؛ چیزی که این block را پیش‌فرض می‌کند فقط default_server است، نه _.

مثال ۵: شکل‌های server_name و ریدایرکت www

server_name چند شکل دارد. یک block با wildcard برای همه‌ی زیردامنه‌های shop.test، و ریدایرکت www.shop.test به نسخه‌ی بدون www:

/etc/nginx/sites-available/lx-names

server {
    listen 80;
    server_name www.shop.test;
    return 301 http://shop.test$request_uri;
}

server {
    listen 80;
    server_name *.shop.test;
    return 200 "wildcard block: you asked for $host\n";
}

server {
    listen 80;
    server_name ~^(?<user>[a-z]+)\.blog\.test$;
    return 200 "regex block: blog of $user\n";
}

ln -s /etc/nginx/sites-available/lx-names /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
for h in www.shop.test api.shop.test img.shop.test sara.blog.test shop.test; do
    printf '%-16s -> ' "$h"
    curl -s -H "Host: $h" http://127.0.0.1/some/page?x=1 -o /tmp/body -w '%{http_code} %{redirect_url}  '
    head -c 60 /tmp/body | tr -d '\r\n'
    echo
done

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
www.shop.test    -> 301 http://shop.test/some/page?x=1  <html><head><title>301 Moved Permanently</title></head><
api.shop.test    -> 200   wildcard block: you asked for api.shop.test
img.shop.test    -> 200   wildcard block: you asked for img.shop.test
sara.blog.test   -> 200   regex block: blog of sara
shop.test        -> 404   <html><head><title>404 Not Found</title></head><body><

• www.shop.test با اسم دقیق جور شد (اولویت اول، حتی با اینکه *.shop.test هم جورش می‌کرد) و با 301 به http://shop.test/some/page?x=1 فرستاده شد. $request_uri مسیر و query string اصلی را نگه می‌دارد.
• api.shop.test و img.shop.test با wildcard *.shop.test جور شدند؛ $host اسمی است که کاربر خواسته.
• sara.blog.test با regex (با ~ شروع می‌شود) جور شد و بخش (?<user>...) در متغیر $user ذخیره شد.
• shop.test خودش با *.shop.test جور نمی‌شود (wildcard فقط زیردامنه‌ها را می‌گیرد) و به block خودش رسید؛ 404 به این خاطر است که فایل /some/page در آن سایت وجود ندارد.

مثال ۶: listen با IP و پورت‌های مختلف

listen فقط پورت نیست؛ می‌تواند IP هم داشته باشد. سایتی که فقط از داخل خود سرور (مثلاً برای ابزار مانیتورینگ) در دسترس باشد:

/etc/nginx/sites-available/lx-internal

server {
    listen 127.0.0.1:8087;
    server_name _;
    return 200 "internal status page\n";
}

ln -s /etc/nginx/sites-available/lx-internal /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
ss -tln | grep -E ':(80|8087) '
curl -s http://127.0.0.1:8087/
ip=$(hostname -I | awk '{print $1}')
echo "از IP شبکه‌ی سرور ($ip):"
curl -s -m 3 "http://$ip:8087/"; echo "curl exit code: $?"

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
LISTEN 0      511          0.0.0.0:80        0.0.0.0:*
LISTEN 0      511        127.0.0.1:8087      0.0.0.0:*
internal status page
از IP شبکه‌ی سرور (172.17.0.3):
curl exit code: 7

ss -tln نشان می‌دهد پورت ۸۰ روی همه‌ی آدرس‌ها (0.0.0.0) باز است ولی ۸۰۸۷ فقط روی 127.0.0.1. درخواست از IP شبکه‌ی سرور با کد ۷ (Failed to connect) رد شد؛ این سایت از بیرون اصلاً دیده نمی‌شود، حتی بدون فایروال.

مثال ۷: root و index

Nginx برای پیدا کردن فایل، آدرس را به root اضافه می‌کند: درخواست /css/app.css با root /var/www/shop.test یعنی فایل /var/www/shop.test/css/app.css. اگر آدرس به / ختم شود (پوشه)، فایل‌های فهرست index را به ترتیب امتحان می‌کند:

mkdir -p /var/www/shop.test/css /var/www/shop.test/docs /var/www/shop.test/empty
echo 'body { color: teal; }' > /var/www/shop.test/css/app.css
echo '<h1>docs home</h1>' > /var/www/shop.test/docs/home.html
sed -i 's/index index.html;/index index.html home.html;/' /etc/nginx/sites-available/shop.test
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
for path in /css/app.css /docs/ /docs /empty/ /nothing.html; do
    printf '%-14s -> ' "$path"
    curl -s -o /tmp/body -w '%{http_code} %{content_type} %{redirect_url}' "http://shop.test$path"
    echo "  $(head -c 40 /tmp/body | tr -d '\r\n')"
done

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
/css/app.css   -> 200 text/css   body { color: teal; }
/docs/         -> 200 text/html   <h1>docs home</h1>
/docs          -> 301 text/html http://shop.test/docs/  <html><head><title>301 Moved Permanent
/empty/        -> 403 text/html   <html><head><title>403 Forbidden</titl
/nothing.html  -> 404 text/html   <html><head><title>404 Not Found</titl

• /css/app.css ← فایل با Content-Type: text/css (از mime.types).
• /docs/ ← پوشه است؛ index.html نبود، پس دومی (home.html) را داد.
• /docs (بدون / آخر) ← Nginx فهمید پوشه است و با 301 به /docs/ فرستاد.
• /empty/ ← پوشه بدون هیچ فایل index: 403 Forbidden؛ Nginx به‌صورت پیش‌فرض فهرست فایل‌های پوشه را نشان نمی‌دهد (درس سایت استاتیک: autoindex).
• /nothing.html ← 404.

پشت پرده: Nginx چطور اسم‌ها را جست‌وجو می‌کند؟

Nginx موقع خواندن تنظیمات، برای هر IP:پورت سه جدول درهم‌سازی (hash table) می‌سازد (اسم‌های دقیق، wildcard ابتدا، wildcard انتها) و یک فهرست regex. هنگام درخواست، به ترتیب جست‌وجو می‌کند و اولین جوری را برمی‌دارد:

۱. اسم دقیق (shop.test) ۲. بلندترین wildcard ابتدایی (*.shop.test) ۳. بلندترین wildcard انتهایی (shop.*) ۴. اولین regex به ترتیب نوشتن در تنظیمات (~^...$) ۵. وگرنه default_server آن IP:پورت (یا اولین block)

برای اینکه ببینی کدام block جواب داده، متغیر $server_name (اولین اسم آن block) و $host را در یک هدر برگردان:

cat > /etc/nginx/snippets/lx-debug.conf <<'EOF'
add_header X-Debug-Server "$server_name" always;
add_header X-Debug-Host "$host" always;
EOF
for f in shop.test blog.test; do
    sed -i 's|    index |    include snippets/lx-debug.conf;\n    index |' /etc/nginx/sites-available/$f
done
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
for h in shop.test SHOP.TEST blog.test.; do
    echo "== Host: $h"
    curl -s -I -H "Host: $h" http://127.0.0.1/ | grep -i '^x-debug'
done

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
== Host: shop.test
X-Debug-Server: shop.test
X-Debug-Host: shop.test
== Host: SHOP.TEST
X-Debug-Server: shop.test
X-Debug-Host: shop.test
== Host: blog.test.
X-Debug-Server: blog.test
X-Debug-Host: blog.test

دو جزئیات جالب: نام دامنه حساس به حروف بزرگ و کوچک نیست (SHOP.TEST هم به shop.test رسید و $host آن را کوچک کرد)، و نقطه‌ی آخر (blog.test.، که در DNS یعنی «نام کامل») هم حذف می‌شود.

HTTPS و SNI

در HTTPS، Nginx قبل از دیدن هدر Host باید گواهی درست را بفرستد. مرورگر اسم دامنه را در ابتدای اتصال TLS با افزونه‌ای به اسم SNI می‌فرستد و Nginx با همان، block و گواهی را انتخاب می‌کند (همان «TLS SNI support enabled» در خروجی nginx -V). درس HTTPS.

جدول‌های مرجع

شکل‌های listen:

نوشتن	معنی
listen 80;	پورت ۸۰ روی همه‌ی IPv4 ها
listen [::]:80;	پورت ۸۰ روی IPv6
listen 127.0.0.1:8087;	فقط از داخل خود سرور
listen 80 default_server;	پیش‌فرض این پورت
listen 443 ssl;	HTTPS (درس HTTPS)

شکل‌های server_name (به ترتیب اولویت):

شکل	نمونه	جور می‌شود با
دقیق	shop.test	فقط همان
wildcard ابتدا	*.shop.test	a.shop.test، a.b.shop.test (نه خود shop.test)
wildcard انتها	shop.*	shop.test، shop.ir
regex	~^(?<user>\w+)\.blog\.test$	هر چه regex بگوید (با گروه نام‌دار)
چند اسم	shop.test www.shop.test	هر کدام
_ یا ""		هیچ دامنه‌ی واقعی (برای catch-all)

کدهای پاسخی که در این درس دیدیم:

کد	معنی
200	موفق
301	انتقال دائمی (www ← بدون www، پوشه بدون /)
403	ممنوع (پوشه بدون index، یا مجوز فایل)
404	پیدا نشد
444	(مخصوص Nginx) بستن اتصال بدون پاسخ

اشتباهات رایج

۱) اعتماد به «اولین سایت» به‌عنوان پیش‌فرض

مثال ۴: بدون default_server، ترتیب الفبایی فایل‌ها تعیین می‌کند کدام سایت جواب درخواست‌های ناشناخته را بدهد. راه‌حل: یک block صریح با listen 80 default_server; return 444; (و برای HTTPS، listen 443 ssl default_server;).

۲) دو default_server روی یک پورت

cat > /etc/nginx/conf.d/lx-second-default.conf <<'EOF'
server {
    listen 80 default_server;
    return 200 "second default\n";
}
EOF
nginx -t 2>&1 | grep emerg | sed -E 's/^[0-9/]+ [0-9:]+ //'
rm /etc/nginx/conf.d/lx-second-default.conf

خروجی

[emerg] 18447#18447: a duplicate default server for 0.0.0.0:80 in /etc/nginx/sites-enabled/00-default:2

فقط یک default_server به ازای هر IP:پورت مجاز است. سایت پیش‌فرض Ubuntu (default) هم default_server دارد؛ اگر catch-all خودت را می‌سازی، آن را خاموش کن.

۳) فایل‌هایی که www-data نمی‌تواند بخواند

mkdir -p /srv/private/site && echo '<h1>secret</h1>' > /srv/private/site/index.html
chmod 700 /srv/private
ls -ld /srv/private
sed -i 's|root /var/www/blog.test;|root /srv/private/site;|' /etc/nginx/sites-available/blog.test
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
curl -s -o /dev/null -w "HTTP %{http_code}\n" http://blog.test/
tail -n 1 /var/log/nginx/error.log | sed -E 's/^[0-9/]+ [0-9:]+ //'
sed -i 's|root /srv/private/site;|root /var/www/blog.test;|' /etc/nginx/sites-available/blog.test
systemctl reload nginx
rm -rf /srv/private

خروجی

drwx------ 3 root root 4096 Oct  4 12:46 /srv/private
nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
HTTP 403
[error] 18461#18461: *26 "/srv/private/site/index.html" is forbidden (13: Permission denied), client: 127.0.0.1, server: blog.test, request: "GET / HTTP/1.1", host: "blog.test"

پوشه‌ی /srv/private مجوز 700 دارد (فقط root)، و worker ها با کاربر www-data اجرا می‌شوند: 403 و در لاگ خطا Permission denied. همین اتفاق برای سایتی در /root یا پوشه‌ی خانه‌ی یک کاربر (با مجوز پیش‌فرض بسته) می‌افتد؛ کافی است یکی از پوشه‌های مسیر برای www-data مجوز x نداشته باشد (درس دسترسی‌ها). راه‌حل: سایت را در /var/www بگذار و مالک یا مجوزش را درست کن (chmod 755 برای پوشه‌ها، 644 برای فایل‌ها).

۴) server_name که با /etc/hosts یا DNS نمی‌خواند

درخواست به سرور می‌رسد ولی به سایت پیش‌فرض می‌رود. اولین سؤال: هدر Host چیست؟ با curl -v ببین و با server_name مقایسه کن (www جاافتاده، دامنه‌ی اشتباه، پورت).

۵) /etc/hosts روی ماشین اشتباه

برای دیدن سایت آزمایشی در مرورگر لپ‌تاپ، خط /etc/hosts باید روی لپ‌تاپ باشد (با IP سرور)، نه روی سرور. /etc/hosts فقط روی همان ماشینی اثر دارد که رویش نوشته شده.

تمرین

✎ تمرینآسان

تمرین اصلی درس: دو سایت با دو دامنه‌ی محلی در /etc/hosts راه بینداز (alpha.test و beta.test)، هر کدام با پوشه و صفحه‌ی خودش، و با curl نشان بده هر دامنه صفحه‌ی خودش را می‌گیرد. دامنه‌ی سوم (gamma.test) را هم در /etc/hosts بگذار ولی سایتی برایش نساز و ببین چه اتفاقی می‌افتد.

دیدن جواب

printf '127.0.0.1 alpha.test beta.test gamma.test\n' >> /etc/hosts
for s in alpha beta; do
    mkdir -p /var/www/$s.test
    echo "<h1>$s</h1>" > /var/www/$s.test/index.html
    printf 'server {\n    listen 80;\n    server_name %s.test;\n    root /var/www/%s.test;\n}\n' $s $s > /etc/nginx/sites-available/$s.test
    ln -s /etc/nginx/sites-available/$s.test /etc/nginx/sites-enabled/
done
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
curl -s http://alpha.test/
curl -s http://beta.test/
curl -s http://gamma.test/; echo "gamma.test -> curl exit code $?"

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
<h1>alpha</h1>
<h1>beta</h1>
gamma.test -> curl exit code 52

gamma.test به catch-all 00-default رسید که اتصال را بست (curl کد ۵۲). اگر catch-all نداشتی، یکی از سایت‌ها را نشان می‌داد. index را ننوشتیم چون پیش‌فرضش index.html است.

✎ تمرینمتوسط

برای alpha.test نسخه‌ی www.alpha.test را هم بپذیر ولی همیشه با 301 به نسخه‌ی بدون www (با حفظ مسیر و query string) بفرست. با curl -I ثابت کن هدر Location درست است و با curl -L ثابت کن در نهایت به صفحه‌ی درست می‌رسی.

دیدن جواب

echo '127.0.0.1 www.alpha.test' >> /etc/hosts
cat > /etc/nginx/sites-available/www.alpha.test <<'EOF'
server {
    listen 80;
    server_name www.alpha.test;
    return 301 http://alpha.test$request_uri;
}
EOF
ln -s /etc/nginx/sites-available/www.alpha.test /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
curl -s -I 'http://www.alpha.test/products?page=2' | grep -iE '^(HTTP|location)'
curl -s -L 'http://www.alpha.test/'

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
HTTP/1.1 301 Moved Permanently
Location: http://alpha.test/products?page=2
<h1>alpha</h1>

return 301 سریع‌ترین شکل ریدایرکت است (بدون خواندن هیچ فایلی). $request_uri همان مسیر و query string اصلی است (/products?page=2). curl -L ریدایرکت را دنبال کرد و به صفحه‌ی alpha رسید. (در درس HTTPS همین الگو برای http ← https به کار می‌رود.)

✎ تمرینسخت

یک block بساز که هر زیردامنه‌ی sites.test (مثل ali.sites.test، sara.sites.test) را از پوشه‌ی هم‌نام در /var/www/sites/ سرو کند (ali.sites.test ← /var/www/sites/ali/)، با یک regex و گروه نام‌دار در server_name و استفاده از آن در root. زیردامنه‌ای که پوشه ندارد باید 404 بگیرد. با سه زیردامنه آزمایش کن.

دیدن جواب

printf '127.0.0.1 ali.sites.test sara.sites.test nobody.sites.test\n' >> /etc/hosts
for u in ali sara; do
    mkdir -p /var/www/sites/$u
    echo "<h1>home page of $u</h1>" > /var/www/sites/$u/index.html
done
cat > /etc/nginx/sites-available/sites.test <<'EOF'
server {
    listen 80;
    server_name ~^(?<user>[a-z0-9-]+)\.sites\.test$;
    root /var/www/sites/$user;
}
EOF
ln -s /etc/nginx/sites-available/sites.test /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t 2>&1 | tail -n 1 && systemctl reload nginx
sleep 1
for h in ali sara nobody; do
    printf '%-18s -> ' "$h.sites.test"
    curl -s -o /tmp/body -w '%{http_code}  ' "http://$h.sites.test/"
    head -c 40 /tmp/body | tr -d '\r\n'; echo
done

خروجی

nginx: configuration file /etc/nginx/nginx.conf test is successful
ali.sites.test     -> 200  <h1>home page of ali</h1>
sara.sites.test    -> 200  <h1>home page of sara</h1>
nobody.sites.test  -> 404  <html><head><title>404 Not Found</titl

regex با ~ شروع می‌شود و (?<user>...) یک متغیر نام‌دار می‌سازد که در root به کار رفته. regex را محدود نوشتیم ([a-z0-9-]+ و ^...$) تا کسی نتواند با یک Host عجیب (مثلاً شامل ../) مسیر را به جای دیگری ببرد. برای nobody پوشه‌ای نبود: 404. (این الگو برای میزبانی صفحه‌ی شخصی هر کاربر یا پیش‌نمایش هر شاخه‌ی Git کاربرد دارد.)

آزمونک

⚡ بررسی سریع

سه دامنه به یک IP اشاره می‌کنند و هر سه روی پورت ۸۰ می‌آیند. Nginx از کجا می‌فهمد هر درخواست مال کدام سایت است؟

از هدر Host درخواست، که با server_name ها مقایسه می‌شوداز IP کاربربه ترتیب نوبتاز پورت مبدأ

؟ آزمونک

1. درخواستی با Host ناشناخته به سروری می‌رسد که هیچ default_server ای ندارد. کدام server block جواب می‌دهد؟

   هیچ‌کدام؛ خطا می‌دهداولین server block آن IP:پورت، به ترتیب خوانده شدن تنظیماتتصادفیblock با بیشترین location

2. server_name *.shop.test با کدام Host جور نمی‌شود؟

   api.shop.testa.b.shop.testshop.testimg.shop.test

3. هر دو block دارای www.shop.test (دقیق) و *.shop.test هستند. درخواست www.shop.test به کدام می‌رسد؟

   *.shop.test چون اول نوشته شدهتصادفیblock با اسم دقیق؛ اسم دقیق همیشه اولویت اول استdefault_server

4. return 444 در Nginx چه می‌کند؟

   اتصال را بدون هیچ پاسخی می‌بندد (کد مخصوص Nginx)صفحه‌ی خطای 444 نشان می‌دهدبه https ریدایرکت می‌کنددرخواست را لاگ نمی‌کند

5. سایتی با root /home/ali/site همیشه 403 می‌دهد و در error.log «Permission denied» هست. علت محتمل؟

   index نیستserver_name غلط استپورت بسته استworker ها با www-data اجرا می‌شوند و به پوشه‌ی خانه‌ی ali (یا یکی از پوشه‌های مسیر) دسترسی ندارند

6. listen 127.0.0.1:8087; یعنی چه؟

   فقط از داخل خود سرور (loopback) قابل دسترسی است، حتی بدون فایروالهمه از بیرون می‌توانند وصل شوندپورت 127 و 8087فقط IPv6

جمع‌بندی

• هر سایت یک server block است: listen (پورت/IP)، server_name (دامنه‌ها)، root (پوشه) و index (فایل پیش‌فرض پوشه).
• چند دامنه روی یک IP و پورت با هدر Host از هم جدا می‌شوند (name-based virtual hosting). برای آزمایش: /etc/hosts یا curl -H "Host: ..." یا curl --resolve.
• ترتیب جور شدن server_name: دقیق ← *.x ← x.* ← regex (~، با گروه نام‌دار) ← default_server.
• بدون default_server، اولین block (به ترتیب فایل‌ها) پیش‌فرض است؛ پس یک catch-all صریح بساز: listen 80 default_server; server_name _; return 444;. فقط یک default_server به ازای هر IP:پورت.
• ریدایرکت www: return 301 http://example.com$request_uri;.
• listen 127.0.0.1:PORT برای صفحه‌های فقط-داخلی.
• root + آدرس = مسیر فایل؛ پوشه بدون / ← 301؛ پوشه بدون index ← 403؛ فایل‌ها باید برای www-data خواندنی باشند.

⌘ برگه‌ی تقلب این درس

دستور	کاری که می‌کند
server { listen 80; server_name shop.test; root /var/www/shop.test; index index.html; }	یک سایت
listen 80 default_server; server_name _; return 444;	catch-all برای دامنه‌های ناشناخته
server_name shop.test www.shop.test;	چند اسم برای یک سایت
server_name *.shop.test;	همه‌ی زیردامنه‌ها
server_name ~^(?<user>[a-z0-9-]+)\.sites\.test$;	regex با گروه نام‌دار
return 301 http://shop.test$request_uri;	ریدایرکت با حفظ مسیر
listen 127.0.0.1:8087;	فقط داخلی
echo "127.0.0.1 shop.test" | sudo tee -a /etc/hosts	دامنه‌ی محلی برای آزمایش
curl -H "Host: shop.test" http://127.0.0.1/	آزمایش با هدر Host دلخواه
curl -sv http://shop.test/ 2>&1 | grep '^> Host'	دیدن هدر Host فرستاده‌شده
add_header X-Debug-Server $server_name always;	کدام block جواب داد؟