دستورات پایه

توی این درس یاد می‌گیری دستورهای روزمره‌ی داکر را: کانتینر را در پس‌زمینه (-d) یا به‌صورت تعاملی (-it) اجرا کنی، با --name اسم بدهی، با docker stop و docker start متوقف و دوباره روشنش کنی، با docker rm حذفش کنی، و با --rm کاری کنی که خودش بعد از کار پاک شود. هم‌چنین می‌فهمی چرا docker stop گاهی ۱۰ ثانیه طول می‌کشد.

تشبیه: کنترل تلویزیون

کانتینر مثل یک دستگاه است و دستورها دکمه‌های ریموت: run (نصب و روشن)، stop (خاموش)، start (دوباره روشن، با همان تنظیمات)، rm (دور انداختن دستگاه). حالت detached (-d) مثل این است که دستگاه را روشن کنی و خودت بروی سراغ کار دیگر؛ حالت تعاملی (-it) مثل این است که جلوی دستگاه بنشینی و با آن حرف بزنی.

◆سناریوی واقعی

فرض کن توی یک تیم، یک مهندس جدید باید سریع یک وب‌سرور برای تست و یک محیط Ubuntu تمیز برای امتحان یک اسکریپت داشته باشد. وب‌سرور باید در پس‌زمینه بماند تا روی آن کار کند؛ محیط Ubuntu فقط برای چند دقیقه است و بعد باید بی‌اثر ناپدید شود.

اگر -d و --rm و -it را نشناسد، یا ترمینالش به وب‌سرور قفل می‌شود، یا محیط‌های Ubuntu تست روی سیستمش تلنبار می‌شوند. این درس ترکیب درست را نشان می‌دهد: وب‌سرور با -d --name، محیط تست با -it --rm.

دو حالت اجرا

حالت پس‌زمینه (-d) برای سرویس‌ها و حالت تعاملی (-it) برای کار مستقیم داخل کانتینر.

مثال‌های عملی

مثال ۱: یک وب‌سرور در پس‌زمینه با اسم

docker run -d --name lx-web -p 8310:80 nginx:alpine
sleep 2
docker ps --filter name=lx-web --format 'table {{.Names}}\t{{.Image}}\t{{.Status}}'
curl -s -o /dev/null -w "HTTP %{http_code}\n" localhost:8310

خروجی

c6c82525aa757c3f160995a0b5a4949d3927b90bf4fa8e515da37f6daf30c308
NAMES     IMAGE          STATUS
lx-web    nginx:alpine   Up 2 seconds
HTTP 200

• -d کانتینر را در پس‌زمینه می‌گذارد و فقط شناسه‌ی بلندش را چاپ می‌کند.
• --name lx-web اسم خوانایی می‌دهد؛ بعداً به‌جای شناسه‌ی طولانی می‌نویسی docker stop lx-web.
• -p 8310:80 پورت ۸۰ داخل کانتینر را روی ۸۳۱۰ سیستم می‌گذارد (درس «پورت‌ها» کامل می‌گوید).

مثال ۲: توقف و شروع دوباره

docker stop lx-web
docker ps -a --filter name=lx-web --format '{{.Names}}: {{.Status}}'
docker start lx-web
sleep 2
docker ps --filter name=lx-web --format '{{.Names}}: {{.Status}}'

خروجی

lx-web
lx-web: Exited (0) Less than a second ago
lx-web
lx-web: Up 2 seconds

docker stop کانتینر را خاموش می‌کند ولی حذف نمی‌کند؛ با docker ps -a هنوز می‌بینیش (Exited). docker start همان کانتینر را (با همان اسم، همان تنظیمات و همان فایل‌ها) دوباره روشن می‌کند. برای بستن و روشن شدن یک‌جا docker restart lx-web هم هست.

مثال ۳: حالت تعاملی (شبیه‌سازی -it با ورودی استاندارد)

وقتی docker run -it ubuntu bash را در ترمینال خودت می‌زنی، یک shell داخل کانتینر باز می‌شود. -i ورودی استاندارد را باز نگه می‌دارد و -t یک ترمینال (pseudo-TTY) می‌سازد. چون اینجا ترمینال تعاملی ندارم، همان رفتار را با -i و دادن دستورها از ورودی نشان می‌دهم (ماحصل یکی است؛ فقط prompt ندارد):

docker run -i --rm ubuntu:24.04 bash <<'LXEOF'
whoami
hostname
head -2 /etc/os-release
echo "داخل کانتینر Ubuntu هستم"
LXEOF

خروجی

root
ed03dc291972
PRETTY_NAME="Ubuntu 24.04.5 LTS"
NAME="Ubuntu"
داخل کانتینر Ubuntu هستم

در ترمینال واقعی، با docker run -it --rm ubuntu:24.04 bash یک prompt مثل root@a1b2c3d4e5f6:/# می‌بینی، هر دستوری می‌زنی و با exit (یا Ctrl+D) بیرون می‌آیی؛ --rm هم کانتینر را بعد از خروج پاک می‌کند. دقت کن کاربر داخل کانتینر root است و hostname شناسه‌ی کانتینر.

مثال ۴: نصب برنامه داخل کانتینر و ماندگاری‌اش

docker run -d --name lx-box ubuntu:24.04 sleep 600 >/dev/null
docker exec lx-box sh -c 'apt-get update -qq >/dev/null 2>&1; apt-get install -y -qq tree >/dev/null 2>&1; tree --version'
docker stop -t 1 lx-box >/dev/null
docker start lx-box >/dev/null
docker exec lx-box tree --version

خروجی

tree v2.1.1 (c) 1996 - 2023 by Steve Baker, Thomas Moore, Francesc Rocher, Florian Sesser, Kyosuke Tokoro
tree v2.1.1 (c) 1996 - 2023 by Steve Baker, Thomas Moore, Francesc Rocher, Florian Sesser, Kyosuke Tokoro

tree را داخل کانتینر نصب کردیم و کانتینر را خاموش و دوباره روشن کردیم؛ هنوز هست. چون این برنامه در لایه‌ی قابل‌نوشتن همان کانتینر است و stop/start آن لایه را نگه می‌دارد. ولی:

docker rm -f lx-box >/dev/null
docker run --rm ubuntu:24.04 sh -c 'tree --version 2>&1 | head -1'

خروجی

sh: 1: tree: not found

با حذف کانتینر، لایه‌ی نوشتنی و برنامه‌ی نصب‌شده رفتند و کانتینر تازه دوباره تمیز است. (برای ماندگاری واقعی از volume یا image جدید استفاده می‌کنی.)

⚡ بررسی سریع

بعد از docker stop و docker start، فایل‌هایی که داخل کانتینر ساخته بودی…

می‌مانند (همان کانتینر است)پاک می‌شوندبه image اضافه می‌شوندبه سیستم میزبان کپی می‌شوند

مثال ۵: –rm و تمیز ماندن

echo "قبل: $(docker ps -aq --filter ancestor=alpine | wc -l | tr -d ' ') کانتینر alpine"
docker run --rm alpine echo "یک بار مصرف"
echo "بعد: $(docker ps -aq --filter ancestor=alpine | wc -l | tr -d ' ') کانتینر alpine"

خروجی

قبل: 0 کانتینر alpine
یک بار مصرف
بعد: 0 کانتینر alpine

تعداد کانتینرها قبل و بعد یکی است؛ --rm کانتینر را بلافاصله بعد از پایان پروسه‌ی اصلی پاک کرد. برای دستورهای یک‌بار‌مصرف و آزمایش‌ها همیشه از --rm استفاده کن تا کانتینر متوقف‌شده روی هم انباشته نشوند.

مثال ۶: چرا گاهی docker stop کند است؟

docker run -d --name lx-slow alpine sleep 600 >/dev/null
docker run -d --name lx-quick nginx:alpine >/dev/null
TIMEFORMAT='زمان: %Rs'
echo "sleep:"; time docker stop lx-slow >/dev/null
echo "nginx:"; time docker stop lx-quick >/dev/null
docker rm lx-slow lx-quick >/dev/null

خروجی

sleep:
زمان: 3.573s
nginx:
زمان: 0.389s

docker stop ابتدا سیگنال TERM می‌فرستد (درخواست مؤدبانه برای تمام کردن) و تا ۱۰ ثانیه (مهلت پیش‌فرض) صبر می‌کند؛ اگر پروسه تمام نشد، سیگنال KILL می‌فرستد. nginx به TERM درست جواب می‌دهد و در کسری از ثانیه بسته می‌شود؛ sleep به‌عنوان PID 1 سیگنال را نادیده می‌گیرد و چند ثانیه (تا حداکثر مهلت) منتظر می‌ماند و در آخر با KILL بسته می‌شود (کد خروج ۱۳۷). زمان دقیق در هر اجرا فرق می‌کند. مهلت با -t عوض می‌شود (docker stop -t 1 ...).

پشت پرده: وقتی docker run اجرا می‌شود

docker run در واقع چند کار پشت سر هم است: ۱) اگر image نبود، pull؛ ۲) create (ساخت کانتینر و لایه‌ی نوشتنی)؛ ۳) start؛ ۴) اگر -d نبود، attach (وصل کردن ترمینال تو به خروجی/ورودی کانتینر). تفاوت -d با حالت پیش‌فرض فقط مرحله‌ی چهارم است.

• -i (interactive): ورودی استاندارد (stdin) کانتینر را باز نگه می‌دارد.
• -t (tty): یک pseudo-terminal می‌سازد تا خروجی و رنگ و ویرایش خط درست کار کند.
• -it: هر دو، برای shell تعاملی.

پروسه‌ی اصلی کانتینر PID 1 است؛ اگر تمام شود، کانتینر تمام می‌شود، و سیگنال‌های docker stop به همین پروسه می‌رسند. (جزئیاتش در درس CMD در برابر ENTRYPOINT.)

جدول‌های مرجع

گزینه‌های docker run

گزینه	معنی
-d	اجرا در پس‌زمینه
-i	نگه داشتن stdin باز
-t	تخصیص ترمینال
-it	تعاملی (shell)
--name N	اسم برای کانتینر
--rm	حذف خودکار بعد از پایان
-p H:C	پورت میزبان به کانتینر

دستورهای چرخه‌ی عمر

دستور	کار
docker stop N	TERM، بعد از مهلت KILL
docker start N	روشن کردن کانتینر متوقف‌شده
docker restart N	stop + start
docker kill N	فوراً KILL
docker rm N	حذف (با -f برای در حال اجرا)
docker rename A B	عوض کردن اسم

اشتباهات رایج

۱) اسم تکراری

docker run -d --name lx-web nginx:alpine

خروجی

docker: Error response from daemon: Conflict. The container name "/lx-web" is already in use by container "c6c82525aa757c3f160995a0b5a4949d3927b90bf4fa8e515da37f6daf30c308". You have to remove (or rename) that container to be able to reuse that name.

Run 'docker run --help' for more information

اسم lx-web را قبلاً کانتینر دیگری گرفته (حتی اگر متوقف باشد). راه‌حل: docker rm lx-web یا اسم دیگری بده.

۲) -it بدون ترمینال (در اسکریپت و CI)

docker run -it --rm alpine echo hi

خروجی

cannot attach stdin to a TTY-enabled container because stdin is not a terminal

-t یک ترمینال می‌خواهد و در اسکریپت یا CI ترمینال وجود ندارد. راه‌حل: در اسکریپت‌ها -t را حذف کن (و فقط -i اگر ورودی لازم است).

۳) «کانتینرم بلافاصله تمام می‌شود»

docker run -d --name lx-quick ubuntu:24.04
sleep 2
docker ps -a --filter name=lx-quick --format '{{.Names}}: {{.Status}}'
docker rm lx-quick

خروجی

51b548e27aba56f72d24ad983b2c90893907290382bdf12a603aebd0bea43edf
lx-quick: Exited (0) 2 seconds ago
lx-quick

کانتینر Ubuntu با -d و بدون برنامه‌ی ماندگار بلافاصله Exited (0) می‌شود، چون پروسه‌ی اصلی (bash) ورودی ندارد. راه‌حل: یا یک پروسه‌ی ماندگار بده (sleep 600، سرور)، یا برای کار تعاملی از -it استفاده کن.

۴) فراموش کردن پاک‌سازی

کانتینرهای متوقف‌شده انباشته می‌شوند. راه‌حل: --rm برای دستورهای موقت و گاهی docker ps -a برای مرور.

تمرین

✎ تمرینآسان

یک کانتینر alpine بساز که فقط کلمه‌ی salam را چاپ کند و خودش پاک شود.

دیدن جواب

docker run --rm alpine echo salam

خروجی

salam

✎ تمرینمتوسط

یک وب‌سرور nginx با اسم lx-ex1 روی پورت 8311 در پس‌زمینه بالا بیاور، ثابت کن جواب 200 می‌دهد، بعد متوقف و دوباره روشنش کن و بالاخره حذفش کن.

دیدن جواب

docker run -d --name lx-ex1 -p 8311:80 nginx:alpine >/dev/null; sleep 2
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" localhost:8311
docker stop lx-ex1 >/dev/null; docker start lx-ex1 >/dev/null; sleep 2
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" localhost:8311
docker rm -f lx-ex1

خروجی

200
200
lx-ex1

✎ تمرینسخت

داخل یک کانتینر Ubuntu (بدون --rm، با اسم lx-ex2) فایلی به اسم /root/note.txt بساز. ثابت کن بعد از stop و start هنوز هست، ولی با docker rm و ساخت دوباره‌ی کانتینر، نیست. دلیلش را بنویس.

دیدن جواب

docker run -d --name lx-ex2 ubuntu:24.04 sleep 600 >/dev/null
docker exec lx-ex2 sh -c 'echo hi > /root/note.txt'
docker stop -t 1 lx-ex2 >/dev/null; docker start lx-ex2 >/dev/null
docker exec lx-ex2 cat /root/note.txt
docker rm -f lx-ex2 >/dev/null
docker run -d --name lx-ex2 ubuntu:24.04 sleep 600 >/dev/null
docker exec lx-ex2 sh -c 'cat /root/note.txt 2>&1'
docker rm -f lx-ex2 >/dev/null

خروجی

hi
cat: /root/note.txt: No such file or directory

فایل در لایه‌ی قابل‌نوشتن همان کانتینر بود؛ stop/start آن را نگه می‌دارد و rm از بین می‌برد.

آزمونک

؟ آزمونک

1. گزینه‌ی -d چه می‌کند؟

   کانتینر را حذف می‌کندپورت باز می‌کنداینترنت را قطع می‌کندکانتینر را در پس‌زمینه اجرا می‌کند و ترمینال را آزاد می‌گذارد

2. -it شامل چه چیزهایی است؟

   فقط ترمینالimage و tagنام و پورتstdin باز (-i) و ترمینال (-t)

3. تفاوت docker stop و docker rm؟

   هیچstop خاموش می‌کند و کانتینر می‌ماند؛ rm کانتینر را حذف می‌کندrm فقط image را پاک می‌کندstop سریع‌تر حذف می‌کند

4. چرا docker stop روی یک کانتینر ممکن است ۱۰ ثانیه طول بکشد؟

   اینترنت کند استimage بزرگ استپروسه‌ی اصلی سیگنال TERM را نادیده می‌گیرد و داکر تا پایان مهلت صبر می‌کند و بعد KILL می‌زندباید لاگ ذخیره شود

5. --rm برای چیست؟

   حذف imageحذف خودکار کانتینر بعد از پایان کارشحذف volumeریموت

جمع‌بندی

• -d برای سرویس‌ها در پس‌زمینه، -it برای shell تعاملی، --name برای اسم، --rm برای پاک شدن خودکار.
• docker stop (TERM بعد KILL) و docker start کانتینر را خاموش و روشن می‌کنند و فایل‌ها می‌مانند؛ docker rm همه‌چیز را از بین می‌برد.
• docker run = pull (اگر لازم) + create + start + attach (اگر بدون -d).
• کانتینر وقتی پروسه‌ی اصلی‌اش تمام شود تمام می‌شود.
• -t در اسکریپت بدون ترمینال خطا می‌دهد؛ برای CI حذفش کن.

⌘ برگه‌ی تقلب این درس

دستور	کاری که می‌کند
docker run -d --name web nginx	اجرا در پس‌زمینه با اسم
docker run -it --rm ubuntu bash	shell تعاملی یک‌بار‌مصرف
docker run --rm IMG CMD	اجرای یک دستور و پاک شدن
docker stop web	توقف مؤدبانه (TERM بعد KILL)
docker stop -t 1 web	مهلت ۱ ثانیه
docker start web	روشن کردن دوباره
docker restart web	توقف و شروع
docker rm web	حذف کانتینر متوقف‌شده
docker rm -f web	حذف اجباری
docker exec CONTAINER CMD	اجرای دستور در کانتینر در حال اجرا
docker ps -a	همه‌ی کانتینرها