سرور، دیتاسنتر و ابر

توی این درس یاد می‌گیری سرورهایی که سایت‌ها و اپ‌ها رویشان اجرا می‌شوند واقعاً کجا هستند و چه شکلی‌اند. فرق یک سرور با لپ‌تاپ را می‌فهمی، می‌بینی دیتاسنتر چه چیزهایی فراهم می‌کند، با ماشین مجازی آشنا می‌شوی (همان چیزی که در دوره‌ی لینوکس روی کامپیوتر خودت می‌سازی)، انواع میزبانی (هاست اشتراکی، VPS، سرور اختصاصی، ابر) را مقایسه می‌کنی، هزینه را حساب می‌کنی و در آخر می‌دانی برای یک سایت کوچک دقیقاً چه چیزی بخری.

مسئله: سایت باید همیشه روشن باشد

در درس کلاینت و سرور روی لپ‌تاپ خودت یک وب‌سرور بالا آوردی. چرا همه همین کار را برای سایتشان نمی‌کنند؟ چون لپ‌تاپ خاموش می‌شود، Wi-Fi قطع می‌شود، IP عمومی‌اش هر چند وقت عوض می‌شود، پشت NAT روتر است و از بیرون دیده نمی‌شود (درس شبکه)، برق خانه می‌رود، و اگر هزار نفر هم‌زمان بیایند، اینترنت خانگی تو جواب نمی‌دهد. سایت به جایی نیاز دارد که ۲۴ ساعت، ۷ روز هفته روشن، با IP ثابت و اینترنت پرسرعت باشد. این‌جا دیتاسنتر است.

سناریوی واقعی

فرض کن توی یک شرکت، مدیر می‌گوید «برای سایت فروشگاه یک سرور بخر». فروشنده‌ها سه پیشنهاد می‌دهند: هاست اشتراکی ماهی چند ده هزار تومان، VPS ماهی چند صد هزار تومان، و سرور اختصاصی ماهی چند میلیون. اگر فرق‌شان را ندانی، یا پول زیادی برای چیزی که لازم نداری می‌دهی، یا ارزان‌ترین را می‌خری و روز تخفیف بزرگ سایت از کار می‌افتد. اگر بدانی، می‌گویی «برای شروع یک VPS با ۲ هسته و ۴ گیگ RAM، با بکاپ روزانه، و هر وقت ترافیک بالا رفت بزرگش می‌کنیم».

تشبیه: خانه، آپارتمان، هتل

• سرور اختصاصی مثل خانه‌ی ویلایی است: کل ساختمان (سخت‌افزار) مال توست. همه‌ی اختیارات با تو، همه‌ی تعمیرات هم.
• VPS (ماشین مجازی) مثل آپارتمان است: یک ساختمان بزرگ (سرور فیزیکی) به چند واحد جدا تقسیم شده. واحد تو در و کلید خودش را دارد و داخلش هر کار بخواهی می‌کنی، ولی دیوارها و آسانسور مشترک‌اند.
• هاست اشتراکی مثل خوابگاه است: یک اتاق در کنار صدها نفر دیگر، با قوانین خوابگاه. نمی‌توانی آشپزخانه را عوض کنی (نرم‌افزار نصب کنی)، ولی ارزان است و کسی دیگر نظافت را انجام می‌دهد.
• ابر مثل هتل است: هر شب که بخواهی اتاق می‌گیری، هر وقت نخواستی پس می‌دهی، شبی حساب می‌کنی و اگر مهمان آمد، در یک دقیقه یک اتاق دیگر هم می‌گیری.

سرور فیزیکی چه فرقی با لپ‌تاپ دارد؟

قطعه‌ها همان‌اند که در درس اول دیدی: CPU، RAM، دیسک، کارت شبکه. فرق در مقدار و قابلیت اطمینان است:

	لپ‌تاپ	سرور
شکل	تاشو، با صفحه و کیبورد	جعبه‌ی تخت که در رک (قفسه‌ی فلزی) پیچ می‌شود؛ بدون صفحه و کیبورد
CPU	۴ تا ۱۶ هسته	۳۲ تا ۲۵۶ هسته، گاهی دو CPU
RAM	۸ تا ۳۲ گیگ	صدها گیگ تا چند ترابایت، با ECC (تصحیح خطای حافظه)
دیسک	یک SSD	چند دیسک با RAID (اگر یکی خراب شد، داده نمی‌رود)
برق	یک آداپتور	دو منبع تغذیه؛ اگر یکی بسوزد، سرور خاموش نمی‌شود
مدیریت	جلویش نشسته‌ای	از راه دور (SSH، و کارت مدیریت جدا که حتی وقتی سیستم‌عامل خراب است کار می‌کند)
روشن بودن	چند ساعت در روز	سال‌ها بی‌وقفه

دیتاسنتر

دیتاسنتر ساختمانی پر از رک‌های سرور است و کارش فراهم کردن چیزهایی است که سرورها برای «همیشه روشن بودن» لازم دارند:

• برق: دو مسیر برق از شبکه، باتری‌های بزرگ (UPS) برای چند دقیقه، و ژنراتور دیزلی برای ساعت‌ها.
• سرما: هزاران سرور هم‌زمان مثل یک بخاری عظیم گرما تولید می‌کنند؛ سیستم‌های خنک‌کننده‌ی دائمی.
• اینترنت: چند اتصال پرسرعت از چند شرکت مختلف؛ اگر یکی قطع شد، بقیه کار می‌کنند.
• امنیت فیزیکی: نگهبان، دوربین، کارت ورود، قفس‌های قفل‌دار.

نتیجه: سرور تو IP عمومی ثابت دارد، تقریباً هیچ‌وقت برقش نمی‌رود و به اینترنت سریع وصل است. چیزی که با هیچ پولی در خانه به دست نمی‌آید.

ماشین مجازی: یک سرور، چند «کامپیوتر»

بیشتر سرورهای امروز مستقیم یک سیستم‌عامل را اجرا نمی‌کنند. نرم‌افزاری به اسم hypervisor (مثل KVM، VMware یا Hyper-V) سخت‌افزار را بین چندین ماشین مجازی (VM) تقسیم می‌کند. هر VM فکر می‌کند یک کامپیوتر کامل است: CPU، RAM، دیسک و کارت شبکه‌ی خودش را دارد و سیستم‌عامل خودش را (Ubuntu، ویندوز، …) اجرا می‌کند.

یک سرور فیزیکی با hypervisor به چند ماشین مجازی تقسیم می‌شود؛ هر VM سیستم‌عامل و برنامه‌های خودش را دارد و از بقیه جداست.

همین کار را در دوره‌ی لینوکس روی کامپیوتر خودت انجام می‌دهی: Multipass، VirtualBox و WSL2 همه یک hypervisor کوچک دارند و یک Ubuntu مجازی کنار سیستم‌عامل اصلی‌ات اجرا می‌کنند. VPSی که از یک شرکت می‌خری هم دقیقاً همین است، فقط روی سروری در دیتاسنتر.

از کجا بفهمی روی ماشین مجازی هستی؟ ماشین آزمایشی همین دوره خودش یک VM در یک دیتاسنتر ابری است:

lscpu | grep -E "Model name|^CPU\(s\)|Hypervisor"

خروجی

CPU(s):                                  2
Model name:                              Intel(R) Xeon(R) Processor @ 2.80GHz
Hypervisor vendor:                       KVM

Xeon خانواده‌ی CPUهای سرور اینتل است (در لپ‌تاپ نمی‌بینی‌اش)، و خط Hypervisor vendor: KVM یعنی این «کامپیوتر» در واقع یک VM روی KVM است: ۲ هسته از یک CPU بسیار بزرگ‌تر به آن داده شده. روی لینوکسی که مستقیم روی لپ‌تاپ نصب است، خط Hypervisor وجود ندارد. روی Ubuntu خودت، systemd-detect-virt هم جواب کوتاه می‌دهد:

systemd-detect-virt

نمونه

kvm

(روی WSL wsl، روی VirtualBox oracle، روی Multipass در مک apple یا qemu، و روی سخت‌افزار واقعی none.)

انواع میزبانی

	هاست اشتراکی	VPS / سرور ابری	سرور اختصاصی
چیست	یک پوشه روی سروری مشترک با صدها سایت	یک VM با منابع مشخص	یک سرور فیزیکی کامل
دسترسی	پنل وب (cPanel، DirectAdmin)، FTP	root و SSH؛ هر چیزی نصب کن	root و SSH، به‌علاوه‌ی سخت‌افزار
چه چیزی اجرا می‌شود	معمولاً فقط PHP و MySQL (وردپرس)	هر چیزی: پایتون، داکر، دیتابیس، …	هر چیزی، بدون همسایه
مسئولیت امنیت و به‌روزرسانی	شرکت میزبان	تو	تو
بزرگ کردن	محدود	چند دقیقه (ارتقای پلن)	خرید سخت‌افزار جدید
مناسب	وبلاگ و سایت معرفی ساده	بیشتر پروژه‌ها، و همه‌ی دوره‌های این سایت	بار سنگین، نیاز خاص سخت‌افزاری

دوره‌های لینوکس، داکر و nginx این سایت برای دنیای VPS ساخته شده‌اند: یک Ubuntu خالی با دسترسی root که خودت همه‌چیزش را می‌سازی.

ابر: IaaS، PaaS، SaaS

«ابر» (cloud) یعنی منابع را هر وقت لازم داری با چند کلیک یا یک دستور می‌گیری و به اندازه‌ی مصرف پول می‌دهی (معمولاً ساعتی). شرکت‌های ابری بزرگ (AWS، Google Cloud، Azure، و ارائه‌دهنده‌های ابری داخلی و خارجی) سه سطح خدمات دارند:

سطح	تو می‌دهی	آن‌ها مدیریت می‌کنند	مثال
IaaS (زیرساخت)	سیستم‌عامل، برنامه، داده	سخت‌افزار، شبکه، hypervisor	VPS ابری، دیسک، IP
PaaS (سکو)	فقط کد و داده	سیستم‌عامل و اجرای برنامه هم	«کدت را بده، ما اجرا می‌کنیم»؛ دیتابیس مدیریت‌شده
SaaS (نرم‌افزار)	فقط استفاده	همه‌چیز	Gmail، تلگرام، Google Docs

هر چه به سمت SaaS بروی، کار کمتر و کنترل کمتری داری؛ هر چه به سمت سرور خودت، کنترل و مسئولیت بیشتر.

منطقه و ناحیه

ارائه‌دهنده‌های ابری دیتاسنترها را در منطقه‌ها (region؛ مثلاً «فرانکفورت» یا «تهران») دسته‌بندی می‌کنند و هر منطقه چند ناحیه‌ی دسترس‌پذیری (availability zone) دارد: دیتاسنترهای جدا با برق و شبکه‌ی جدا در چند کیلومتری هم. دو نکته‌ی عملی:

• نزدیک کاربرها انتخاب کن. هر هزار کیلومتر فاصله چند میلی‌ثانیه به زمان رفت‌وبرگشت اضافه می‌کند (همان ping درس شبکه). سایتی که کاربرانش در ایران‌اند، با سروری در تهران خیلی سریع‌تر از سروری در آمریکا جواب می‌دهد.
• دسترس‌پذیری و قوانین را هم در نظر بگیر: بعضی سرویس‌ها از بعضی کشورها در دسترس نیستند یا پرداخت به آن‌ها ممکن نیست، و بعضی داده‌ها طبق قانون باید داخل کشور بمانند. این‌ها را قبل از انتخاب بررسی کن.

مثال‌های عملی

هنوز لینوکس نداری؟

در این دوره کافی است دستورها و خروجی‌ها را بخوانی و بفهمی؛ ترمینال را در دوره‌ی بعد، «لینوکس از صفر»، قدم‌به‌قدم یاد می‌گیری. اگر از قبل یک Ubuntu داری (WSL، Multipass یا ماشین مجازی؛ درس آماده کردن محیط)، همه را خودت هم امتحان کن.

مثال ۱: روز اول یک VPS

وقتی یک VPS می‌خری، ارائه‌دهنده معمولاً یک ایمیل یا صفحه با این اطلاعات می‌دهد:

نمونه

IP:        203.0.113.25
OS:        Ubuntu 24.04 LTS
User:      root
Password:  (یا کلید SSH که موقع ساختن دادی)
Plan:      2 vCPU, 4 GB RAM, 80 GB SSD, 20 TB traffic

و اولین کار، وصل شدن از ترمینال خودت با SSH است (دوره‌ی لینوکس، درس SSH):

ssh root@203.0.113.25

نمونه

The authenticity of host '203.0.113.25 (203.0.113.25)' can't be established.
ED25519 key fingerprint is SHA256:Wm3kYd0rJ9sQ2vT6nF1xPq8LbZcEa4uHgK7oMiR5yNw.
Are you sure you want to continue connecting (yes/no/[fingerprint])? yes
root@203.0.113.25's password:
Welcome to Ubuntu 24.04.1 LTS (GNU/Linux 6.8.0-45-generic x86_64)
...
root@vps-1:~#

همه‌ی چیزهایی که در این دوره دیدی این‌جا هستند: IP عمومی (درس شبکه)، پورت ۲۲ و TCP (درس پورت)، کلاینت ssh و سرور sshd (درس کلاینت و سرور)، اثر انگشت کلید سرور که هش کلید عمومی آن است (درس رمز و هش). حالا یک کامپیوتر خالی در دیتاسنتر داری و بقیه‌ی کار با توست: به‌روزرسانی، کاربر غیر root، فایروال، و بعد نصب برنامه‌ها. این دقیقاً پروژه‌ی پایانی دوره‌ی لینوکس است.

روز اول، نه روز دهم

ربات‌ها از همان دقیقه‌های اول شروع به حدس رمز SSH روی هر IP تازه‌ای می‌کنند. اگر سرور با رمز root تحویل داده شد، در اولین فرصت ورود با کلید را فعال و ورود با رمز را خاموش کن (دوره‌ی لینوکس، SSH؛ دوره‌ی امنیت).

مثال ۲: هزینه را حساب کن

قیمت‌های ابری معمولاً ساعتی اعلام می‌شوند. یک حساب ساده (عددها فرضی هستند و فقط برای تمرین حساب):

python3 -c "
hourly = 900          # تومان در ساعت (فرضی)
hours = 24 * 30
print('monthly:', hourly * hours, 'toman')
print('2 servers for a 3-day sale:', hourly * 24 * 3 * 2, 'toman')
"

خروجی

monthly: 648000 toman
2 servers for a 3-day sale: 129600 toman

قشنگی ابر در خط دوم است: برای سه روز حراج دو سرور اضافه می‌گیری و بعد پس می‌دهی، با هزینه‌ای کمتر از یک‌پنجم هزینه‌ی ماهانه‌ی یک سرور. با سرور اختصاصی باید از قبل سرور بزرگ‌تری بخری که بقیه‌ی سال بیکار است. هزینه‌هایی که فراموش می‌شوند: بکاپ و snapshot، ترافیک خروجی (بعضی ارائه‌دهنده‌ها برای هر گیگابایتی که از سرور به کاربر می‌رود پول می‌گیرند)، IP اضافه، و سرورهای فراموش‌شده که کسی خاموششان نکرده.

مثال ۳: برای یک سایت کوچک چه بخریم؟

نیاز	پیشنهاد معقول برای شروع
وبلاگ وردپرس ساده	هاست اشتراکی، یا کوچک‌ترین VPS
فروشگاه کوچک (پایتون یا Node + PostgreSQL)	یک VPS با ۲ vCPU، ۴ گیگ RAM، ۵۰ تا ۸۰ گیگ SSD
یادگیری همین دوره‌ها	کوچک‌ترین VPS (۱ vCPU، ۱ تا ۲ گیگ RAM)، یا VM روی کامپیوتر خودت
سایت پربازدید	چند VPS پشت یک load balancer (دوره‌ی nginx) و دیتابیس جدا

و در هر حال: دامنه (جدا از سرور، از یک ثبت‌کننده‌ی دامنه)، DNS که دامنه را به IP سرور وصل کند (درس DNS)، گواهی HTTPS رایگان (درس HTTPS، دوره‌ی nginx) و بکاپ که روی سرور دیگری نگه داشته شود.

⚡ بررسی سریع

سایت فروشگاه روی هاست اشتراکی است و می‌خواهی یک برنامه‌ی پایتون و PostgreSQL اجرا کنی. چه می‌شود؟

مشکلی نیستاحتمالاً ممکن نیست؛ هاست اشتراکی دسترسی root و نصب نرم‌افزار دلخواه نمی‌دهد. VPS لازم استباید سرور اختصاصی بخریباید دامنه را عوض کنی

پشت پرده: چرا VM جدا امن است و همسایه‌ها چه اثری دارند

hypervisor مثل سیستم‌عامل برای سیستم‌عامل‌هاست: همان کاری که هسته‌ی لینوکس برای پروسه‌ها می‌کند (درس سیستم‌عامل: هر پروسه حافظه‌ی خودش را دارد و به حافظه‌ی دیگری دسترسی ندارد)، hypervisor برای VMها می‌کند. CPU مدرن دستورهای ویژه‌ای برای مجازی‌سازی دارد (vmx در اینتل، svm در AMD) تا این جداسازی را سریع و سخت‌افزاری انجام دهد. یک VM نمی‌تواند حافظه یا دیسک VM دیگر را ببیند.

ولی منابع فیزیکی مشترک‌اند. اگر همسایه‌ی VM تو روی همان سرور فیزیکی، CPU یا دیسک را به‌شدت مصرف کند، ممکن است VM تو کمی کندتر شود (به این «همسایه‌ی پرسروصدا» می‌گویند). ارائه‌دهنده‌های خوب منابع را تضمین می‌کنند یا پلن‌هایی با «هسته‌ی اختصاصی» دارند. در top روی یک VPS، ستون st (steal) نشان می‌دهد چه درصدی از زمان، hypervisor CPU را به VM دیگری داده؛ اگر مدام بالاست، با ارائه‌دهنده صحبت کن.

کانتینر (دوره‌ی داکر) یک قدم سبک‌تر از VM است: کانتینرها هسته‌ی سیستم‌عامل را مشترک استفاده می‌کنند و فقط برنامه و کتابخانه‌هایش جدا هستند. برای همین در چند ثانیه بالا می‌آیند. معمولاً روی یک VPS ده‌ها کانتینر اجرا می‌کنی.

جدول‌های مرجع

اصطلاح	معنی ساده
رک (rack)	قفسه‌ی فلزی استاندارد برای سرورها
دیتاسنتر	ساختمان با برق، سرما، اینترنت و امنیت برای سرورها
hypervisor	نرم‌افزاری که سخت‌افزار را بین VMها تقسیم می‌کند
VM / VPS	کامپیوتر مجازی؛ VPS یعنی VM که اجاره می‌کنی
vCPU	یک هسته‌ی مجازی (بخشی از یک هسته‌ی واقعی)
snapshot	عکس کامل دیسک VM در یک لحظه
region / zone	شهر دیتاسنترها / دیتاسنترهای جدا در آن شهر
IaaS / PaaS / SaaS	زیرساخت / سکو / نرم‌افزار به‌عنوان خدمت

دستور	کار
lscpu	مشخصات CPU و hypervisor
systemd-detect-virt	روی چه نوع ماشینی هستم؟
nproc، free -h، df -h	هسته، RAM، دیسک (درس اول)
ssh root@IP	وصل شدن به VPS

اشتباهات رایج

۱) بزرگ‌تر از نیاز خریدن

سرور ۱۶ هسته‌ای برای سایتی که روزی ۵۰ بازدید دارد. راه‌حل: کوچک شروع کن و با top و free (دوره‌ی لینوکس) ببین واقعاً چقدر مصرف می‌شود؛ VPS را در چند دقیقه بزرگ می‌کنی.

۲) VPS بدون نگه‌داری

VPS یعنی تو مدیر سیستمی: به‌روزرسانی امنیتی، فایروال، بکاپ. سرور «فراموش‌شده» بعد از چند ماه هدف آسان است. راه‌حل: همان چک‌لیست پروژه‌ی پایانی دوره‌ی لینوکس.

۳) بکاپ فقط روی همان سرور

اگر VM یا دیسکش از بین برود، بکاپ هم رفته. راه‌حل: بکاپ روی سرور یا سرویس دیگر (دوره‌ی SQL، درس بکاپ: قانون ۳-۲-۱).

۴) سرور دور از کاربرها

راه‌حل: منطقه‌ای نزدیک به بیشتر کاربرها؛ و قبل از خرید، از چند جای مختلف ping و curl بزن.

۵) گره زدن همه‌چیز به یک شرکت

DNS، دامنه، سرور، بکاپ و ایمیل همه در یک حساب؛ آن حساب که مسدود یا هک شود، همه‌چیز می‌رود. راه‌حل: حداقل دامنه و بکاپ را جای دیگری نگه دار.

تمرین

تمرینآسان

روی Ubuntu خودت (WSL، Multipass یا VM) بفهم روی چه نوع ماشینی هستی، چند هسته و چقدر RAM داری، و CPU واقعی چیست.

دیدن جواب

systemd-detect-virt
lscpu | grep -E "Model name|^CPU\(s\)|Hypervisor"
free -h

نمونه

wsl
CPU(s):                                  8
Model name:                              AMD Ryzen 7 5800H with Radeon Graphics
Hypervisor vendor:                       Microsoft
               total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:           7.6Gi       612Mi       6.8Gi       3.1Mi       421Mi       6.8Gi

خروجی تو بسته به ابزار فرق می‌کند (wsl و Microsoft برای WSL، oracle برای VirtualBox، qemu یا apple برای Multipass). نکته: CPU همان CPU لپ‌تاپ است (Ryzen، Core i7، Apple M)، ولی VM فقط بخشی از هسته‌ها و RAM را می‌بیند؛ همان مفهوم VPS، روی میز خودت.

تمرینمتوسط

برای این سه پروژه بگو هاست اشتراکی، VPS یا سرویس SaaS مناسب است و چرا: (۱) سایت معرفی یک کلینیک با پنج صفحه‌ی ثابت، (۲) ربات تلگرامی که با پایتون نوشته‌ای و باید همیشه اجرا باشد، (۳) ایمیل شرکت با دامنه‌ی خودش برای ۱۵ کارمند.

دیدن جواب

1. هاست اشتراکی (یا حتی سرویس‌های میزبانی سایت ثابت): صفحه‌های ثابت منابع کمی می‌خواهند و نگه‌داری سرور با میزبان است.
2. VPS: ربات یک برنامه‌ی پایتون همیشه‌روشن است؛ هاست اشتراکی معمولاً اجرای برنامه‌ی دائمی را اجازه نمی‌دهد. کوچک‌ترین VPS کافی است و آن را با systemd به سرویس تبدیل می‌کنی (دوره‌ی لینوکس).
3. SaaS (سرویس ایمیل سازمانی): راه‌اندازی و نگه‌داری سرور ایمیل که ایمیل‌هایش به اسپم نرود، کار تخصصی و پردردسری است. سرویس آماده بگیر و فقط رکوردهای MX و TXT (SPF) دامنه را تنظیم کن (درس DNS).

تمرینسخت

فرض کن یک VPS ساعتی ۹۰۰ تومان (فرضی) و هر گیگابایت ترافیک خروجی ۵۰۰ تومان (فرضی) است. صفحه‌ی اصلی فروشگاهت با همه‌ی عکس‌ها ۲ مگابایت است و روزی ۵۰۰۰ بازدید دارد. هزینه‌ی ماهانه‌ی سرور و ترافیک را با پایتون حساب کن. بعد بگو اگر عکس‌ها را بهینه کنی و صفحه ۸۰۰ کیلوبایت شود، چقدر صرفه‌جویی می‌شود.

دیدن جواب

python3 -c "
server = 900 * 24 * 30
for page_mb in (2, 0.8):
    gb = page_mb * 5000 * 30 / 1024
    traffic = gb * 500
    print(f'page {page_mb} MB: {gb:.0f} GB/month, traffic {traffic:,.0f} + server {server:,} = {traffic + server:,.0f} toman')
"

خروجی

page 2 MB: 293 GB/month, traffic 146,484 + server 648,000 = 794,484 toman
page 0.8 MB: 117 GB/month, traffic 58,594 + server 648,000 = 706,594 toman

۵۰۰۰ بازدید × ۳۰ روز × ۲ مگابایت ≈ ۲۹۳ گیگابایت در ماه. کوچک کردن صفحه ترافیک را ۶۰٪ کم کرد (حدود ۸۸ هزار تومان در ماه در این عددهای فرضی). مهم‌تر از پول: صفحه‌ی سبک‌تر برای کاربر موبایل سریع‌تر باز می‌شود. تقسیم بر ۱۰۲۴ برای تبدیل مگابایت به گیگابایت است (درس بیت و بایت).

آزمونک

آزمونک

1. چرا سایت را روی لپ‌تاپ خانه میزبانی نمی‌کنیم؟

   لپ‌تاپ CPU نداردخاموش می‌شود، پشت NAT است، IP عمومی‌اش ثابت نیست و اینترنت و برقش قابل‌اعتماد نیستلینوکس روی لپ‌تاپ کار نمی‌کندقانونی نیست

2. VPS چیست؟

   یک سرور فیزیکی کاملیک ماشین مجازی روی سرور مشترک که root آن با توستیک پوشه روی هاست اشتراکییک نرم‌افزار ایمیل

3. hypervisor چه می‌کند؟

   سایت را سریع می‌کندسخت‌افزار را بین چند ماشین مجازی تقسیم و آن‌ها را از هم جدا می‌کندDNS را مدیریت می‌کندبکاپ می‌گیرد

4. Gmail کدام نوع خدمت ابری است؟

   IaaSPaaSSaaSسرور اختصاصی

5. روی VPS مسئولیت به‌روزرسانی امنیتی سیستم‌عامل با کیست؟

   ارائه‌دهندهتوهیچ‌کسمرورگر

6. مزیت اصلی ابر برای یک حراج سه‌روزه چیست؟

   ارزان‌تر بودن همیشگیگرفتن منابع اضافه فقط برای همان سه روز و پرداخت به اندازه‌ی مصرفامنیت بیشترنیاز نداشتن به دامنه

جمع‌بندی

• سرور همان قطعه‌های کامپیوتر را دارد، بزرگ‌تر و با افزونگی (دو منبع برق، RAID، ECC) و مدیریت از راه دور.
• دیتاسنتر برق، سرما، اینترنت و امنیت فیزیکی را برای «همیشه روشن» بودن فراهم می‌کند.
• hypervisor یک سرور را به چند VM جدا تقسیم می‌کند؛ VPS یعنی VM اجاره‌ای با دسترسی root.
• میزبانی: اشتراکی (ساده، محدود)، VPS (انعطاف کامل، مسئولیت با تو)، اختصاصی (کل سخت‌افزار)، ابر (ساعتی و قابل‌بزرگ‌شدن).
• IaaS / PaaS / SaaS: هر چه بالاتر، کار و کنترل کمتر.
• برای شروع یک پروژه‌ی معمولی: یک VPS کوچک + دامنه + DNS + HTTPS + بکاپ روی جای دیگر.

برگه‌ی تقلب این درس

دستور	کاری که می‌کند
lscpu | grep Hypervisor	آیا روی VM هستم؟
systemd-detect-virt	نوع ماشین (kvm، wsl، none، ...)
ssh root@IP	اولین ورود به VPS
هاست اشتراکی	سایت ساده، بدون root
VPS	Ubuntu خالی با root؛ دوره‌های این سایت
IaaS / PaaS / SaaS	زیرساخت / سکو / نرم‌افزار
region نزدیک کاربر	تأخیر کمتر
دامنه + DNS + HTTPS + بکاپ	چیزهایی که کنار سرور لازم است