رفتن به محتوا
لینوکس از صفرشروع کاردرس ۲ از ۳۴

راه‌اندازی محیط تمرین

یک Ubuntu واقعی برای تمرین راه بینداز، روی هر سیستم‌عاملی: WSL2 روی ویندوز، Multipass یا ماشین مجازی روی مک و ویندوز، یا یک سرور مجازی (VPS)؛ همراه مقایسه، اولین ورود، کپی و پیست در ترمینال و یک بررسی ساده بعد از نصب.

  • حدود ۱۹ دقیقه مطالعه
  • ۸ مثال اجراشده
  • ۳ تمرین با جواب
  • مقدماتی تا متوسط
  • به‌روزرسانی: ۲۹ مهر ۱۴۰۵

توی این درس یاد می‌گیری برای تمرین دستورهای لینوکس چه گزینه‌هایی داری و کدام برای تو مناسب‌تر است: WSL2 روی ویندوز، Multipass یا یک ماشین مجازی روی مک و ویندوز، و یک سرور مجازی (VPS). قدم‌به‌قدم Ubuntu را نصب می‌کنی، اولین ترمینال را باز می‌کنی، یاد می‌گیری در ترمینال چطور کپی و پیست کنی، و با چند دستور ساده مطمئن می‌شوی محیطت برای ادامه‌ی دوره آماده است.

مسئله: برای یاد گرفتن لینوکس، باید لینوکس داشته باشی

Section titled “مسئله: برای یاد گرفتن لینوکس، باید لینوکس داشته باشی”

دستورهای لینوکس را با خواندن یاد نمی‌گیری؛ باید تایپ کنی، خطا بگیری و درستش کنی. پس اول یک لینوکس واقعی لازم داری که بتوانی بی‌ترس روی آن آزمایش کنی و اگر چیزی خراب شد، دوباره بسازی‌اش. خبر خوب: لازم نیست کامپیوترت را پاک کنی یا لینوکس را به‌جای ویندوز و مک نصب کنی. راه‌های امن‌تر و ساده‌تری هست.

تشبیه: زمین تمرین، نه میدان مسابقه

Section titled “تشبیه: زمین تمرین، نه میدان مسابقه”

فوتبال را در زمین تمرین یاد می‌گیری، نه وسط فینال. محیط تمرین لینوکس هم زمین تمرین است: جایی که اشتباه کردن مجاز است. بعضی زمین‌ها مثل سالن سرپوشیده‌اند (WSL؛ سریع و راحت) و بعضی مثل زمین واقعی مسابقه (VPS؛ با همه‌ی خطرهای یک سرور واقعی روی اینترنت).

هر گزینه یک Ubuntu واقعی می‌دهد؛ فرقشان در سرعت راه‌اندازی، شباهت به سرور واقعی و هزینه است.
گزینه سیستم تو مزیت عیب
WSL2 ویندوز ۱۰ و ۱۱ سریع، سبک، رایگان، به ویندوز وصل فقط ویندوز؛ شبکه کمی با سرور واقعی فرق دارد
Multipass مک، ویندوز، لینوکس یک دستور = یک Ubuntu سرور؛ ساختن و پاک کردن خیلی راحت یک برنامه‌ی اضافه باید نصب شود
ماشین مجازی (VirtualBox، UTM، VMware) مک، ویندوز محیط کامل، حتی گرافیکی؛ کاملاً جدا از سیستم اصلی نصب دستی، کندتر، حافظه‌ی بیشتر
VPS هر سیستمی (فقط ssh لازم است) یک سرور واقعی با IP عمومی هزینه، وابسته به اینترنت، خطر حمله

پیشنهاد من برای شروع: اگر ویندوز داری WSL2، اگر مک داری Multipass. برای درس‌های آخر دوره (سرویس‌ها، فایروال و پروژه‌ی راه‌اندازی سرور) یک ماشین مجازی کامل یا VPS بهتر است؛ آنجا دوباره یادآوری می‌کنم.

مثال ۱: ویندوز با WSL2 (نمونه)

Section titled “مثال ۱: ویندوز با WSL2 (نمونه)”

WSL مخفف Windows Subsystem for Linux است: یک Ubuntu واقعی که داخل ویندوز اجرا می‌شود. نصبش یک دستور است:

۱. منوی Start را باز کن، PowerShell را تایپ کن، روی آن راست‌کلیک کن و Run as administrator را بزن. ۲. در پنجره‌ی آبی PowerShell این را بنویس و Enter بزن:

نمونه (اجرا نشده روی این سیستم)
wsl --install

۳. صبر کن تا دانلود و نصب تمام شود، بعد کامپیوتر را ری‌استارت کن. ۴. بعد از ری‌استارت، پنجره‌ی Ubuntu خودش باز می‌شود (اگر نشد، از منوی Start «Ubuntu» را باز کن) و دو چیز می‌خواهد: یک نام کاربری (با حروف کوچک انگلیسی، مثلاً ali) و یک رمز. این‌ها مخصوص لینوکس‌اند و ربطی به رمز ویندوزت ندارند.

مثال ۲: بررسی نسخه‌ی WSL (نمونه)

Section titled “مثال ۲: بررسی نسخه‌ی WSL (نمونه)”

دوباره در PowerShell (این بار لازم نیست Administrator باشد):

نمونه (اجرا نشده)
wsl -l -v
خروجی (نمونه)
NAME STATE VERSION
* Ubuntu Running 2

سه ستون می‌بینی: NAME اسم توزیع، STATE وضعیت (Running یعنی روشن، Stopped یعنی خاموش) و VERSION نسخه‌ی WSL. علامت * یعنی توزیع پیش‌فرض. تو نسخه‌ی ۲ می‌خواهی. اگر ۱ دیدی:

نمونه (اجرا نشده)
wsl --set-default-version 2
wsl --set-version Ubuntu 2

دستور اول نسخه‌ی ۲ را برای توزیع‌های بعدی پیش‌فرض می‌کند و دومی Ubuntu فعلی را به نسخه‌ی ۲ می‌برد. از این به بعد برای باز کردن لینوکس کافی است Ubuntu را از منوی Start باز کنی یا در PowerShell بنویسی wsl.

فایل‌های ویندوز از داخل Ubuntu: درایو C: ویندوز داخل Ubuntu در مسیر /mnt/c دیده می‌شود. ولی تمرین‌های این دوره را داخل پوشه‌ی خانه‌ی خود Ubuntu انجام بده (همان جایی که ترمینال باز می‌شود)؛ هم سریع‌تر است و هم دسترسی‌ها درست کار می‌کنند.

مثال ۳: مک (و ویندوز) با Multipass (نمونه)

Section titled “مثال ۳: مک (و ویندوز) با Multipass (نمونه)”

Multipass برنامه‌ای از شرکت Canonical (سازنده‌ی Ubuntu) است که با یک دستور یک Ubuntu سرور تازه می‌سازد. روی مک با Homebrew نصبش کن (یا فایل نصب را از سایت multipass.run بگیر؛ نسخه‌ی ویندوز هم دارد):

نمونه (اجرا نشده روی این سیستم)
brew install --cask multipass
multipass launch 24.04 --name lab --cpus 2 --memory 2G --disk 10G
multipass shell lab

خط دوم یک Ubuntu 24.04 به اسم lab با ۲ هسته‌ی CPU، ۲ گیگابایت حافظه و ۱۰ گیگابایت دیسک می‌سازد. خط سوم تو را وارد ترمینال آن می‌کند. چند دستور دیگر برای مدیریتش:

دستور کار
multipass list فهرست ماشین‌ها و وضعیتشان
multipass stop lab خاموش کردن
multipass start lab روشن کردن
multipass delete --purge lab حذف کامل (بعد می‌توانی دوباره بسازی)

مثال ۴: ماشین مجازی گرافیکی (نمونه)

Section titled “مثال ۴: ماشین مجازی گرافیکی (نمونه)”

اگر ترجیح می‌دهی همه‌چیز را با موس ببینی: VirtualBox (ویندوز) یا UTM (مک) را نصب کن، فایل ISO نسخه‌ی Ubuntu Server 24.04 LTS را از ubuntu.com بگیر و یک ماشین جدید با ۲ گیگابایت حافظه و ۲۰ گیگابایت دیسک بساز. هنگام نصب، گزینه‌ی Install OpenSSH server را تیک بزن؛ در درس SSH به کارت می‌آید.

روی مک‌های جدید (Apple Silicon، تراشه‌های M1 به بعد) حتماً نسخه‌ی ARM64 را دانلود کن، نه نسخه‌ی معمولی (x86)؛ در درس قبل دیدی معماری (uname -m) یعنی چه.

⚡ بررسی سریع

دستور wsl --install را کجا می‌زنی؟

مثال ۵: سرور مجازی و اولین ورود (نمونه)

Section titled “مثال ۵: سرور مجازی و اولین ورود (نمونه)”

وقتی یک VPS اجاره می‌کنی، ارائه‌دهنده یک آدرس IP و یک رمز (یا کلید) برای ورود به تو می‌دهد. از ترمینال خودت (روی ویندوز هم PowerShell دستور ssh را دارد) با این دستور وارد می‌شوی:

نمونه (اجرا نشده؛ 203.0.113.10 یک آدرس مخصوص مثال است)
ssh root@203.0.113.10

دستور ssh را در درس SSH کامل یاد می‌گیری. اگر VPS می‌خری، دو نکته: برای یاد گرفتن، ارزان‌ترین پلن کافی است؛ و سرورهای تازه با IP عمومی ظرف چند دقیقه شروع به دریافت تلاش‌های ورود خودکار از ربات‌ها می‌کنند. پس تا به درس‌های SSH و فایروال نرسیده‌ای، رمز root را قوی بگذار و اطلاعات مهمی رویش نگذار.

مثال ۶: اولین ترمینال را بخوان

Section titled “مثال ۶: اولین ترمینال را بخوان”

با هر روشی که Ubuntu را آوردی، وقتی ترمینالش باز شود چیزی شبیه این می‌بینی:

ظاهر یک ترمینال (نمونه)
ali@pc:~$

به این خط پرامپت (prompt) می‌گویند، یعنی «من آماده‌ام، دستور بده». هر بخش معنی دارد:

بخش معنی
ali نام کاربری تو
@pc نام ماشین (کامپیوتری که رویش هستی)
~ پوشه‌ای که الان در آن هستی؛ ~ یعنی پوشه‌ی خانه‌ی تو
$ تو کاربر عادی هستی (برای مدیر سیستم، root، علامت # است)

همین‌ها را با سه دستور ساده هم می‌شود پرسید. هر دستور را تایپ کن و Enter بزن:

Terminal window
whoami
hostname
pwd
خروجی
ali
pc
/home/ali

whoami («من کی‌ام؟») نام کاربر را می‌دهد، hostname نام ماشین و pwd (مخفف print working directory) مسیر کامل پوشه‌ی فعلی را. پس ~ در پرامپت همان /home/ali است.

مثال ۷: کپی و پیست در ترمینال

Section titled “مثال ۷: کپی و پیست در ترمینال”

اولین چیزی که همه را گیج می‌کند: در ترمینال Ctrl+C کپی نمی‌کند. در لینوکس Ctrl+C یعنی «دستوری که در حال اجراست را قطع کن» (در درس بعد می‌بینی). برای کپی و پیست:

محیط کپی پیست
ترمینال Ubuntu دسکتاپ Ctrl+Shift+C Ctrl+Shift+V
Windows Terminal (WSL) Ctrl+Shift+C یا انتخاب با موس Ctrl+Shift+V یا راست‌کلیک
ترمینال مک Cmd+C Cmd+V

عادت خوب از روز اول: دستورهای این دوره را تا جای ممکن خودت تایپ کن، نه کپی. انگشت‌هایت دستورها را زودتر از ذهنت یاد می‌گیرند. و هرگز دستوری را که نمی‌فهمی از اینترنت کپی و اجرا نکن.

مثال ۸: بعد از نصب، مطمئن شو درست است (اجرای واقعی)

Section titled “مثال ۸: بعد از نصب، مطمئن شو درست است (اجرای واقعی)”

این چند دستور را یکی‌یکی بزن. هر کدام یکی از چیزهایی را که دوره لازم دارد بررسی می‌کند:

Terminal window
grep PRETTY_NAME /etc/os-release
echo $SHELL
sudo whoami
خروجی
PRETTY_NAME="Ubuntu 24.04.5 LTS"
/bin/bash
[sudo] password for ali:
root
  • خط اول: توزیع تو Ubuntu است (اگر Debian بود هم مشکلی نیست).
  • خط دوم: shell تو bash است؛ همان که دوره رویش نوشته شده (درس بعد می‌فهمی shell چیست).
  • خط سوم: sudo یعنی «این دستور را با دسترسی مدیر اجرا کن». رمزی را که موقع نصب گذاشتی می‌خواهد. موقع تایپ رمز هیچ چیزی، حتی ستاره، نمایش داده نمی‌شود؛ این عادی است. رمز را بنویس و Enter بزن. اگر جواب root بود، یعنی دسترسی مدیر داری. (درس sudo و root این را کامل توضیح می‌دهد.)

حالا اولین کار واقعی: فهرست بسته‌ها را به‌روز کن (در درس مدیریت بسته‌ها می‌فهمی دقیقاً چه می‌کند):

Terminal window
sudo apt update
خروجی (چند خط اول و آخر)
Hit:1 http://archive.ubuntu.com/ubuntu noble InRelease
Get:2 http://security.ubuntu.com/ubuntu noble-security InRelease [126 kB]
...
Reading package lists... Done
Building dependency tree... Done
All packages are up to date.

اگر به Reading package lists... Done رسیدی، اینترنت و مخزن‌های Ubuntu کار می‌کنند و محیطت آماده است. اگر خطای اتصال دیدی، در درس مدیریت بسته‌ها روش تغییر منبع به یک میرور داخلی را یاد می‌گیری.

پشت پرده: WSL و ماشین مجازی چه فرقی دارند؟

Section titled “پشت پرده: WSL و ماشین مجازی چه فرقی دارند؟”

یک ماشین مجازی یک کامپیوتر نرم‌افزاری کامل است با هسته‌ی لینوکس خودش، که برنامه‌ای به اسم «مجازی‌ساز» (مثل VirtualBox) آن را روی سخت‌افزار تو اجرا می‌کند. WSL2 هم در اصل همین است: یک ماشین مجازی خیلی سبک با هسته‌ی لینوکس واقعی، که ویندوز خودش آن را مدیریت می‌کند و به فایل‌ها و شبکه‌ی ویندوز وصلش کرده. Multipass هم پشت صحنه یک ماشین مجازی می‌سازد، فقط کارهای نصب را خودکار کرده.

برای یاد گرفتن دستورهای این دوره، هر سه رفتار یکسان دارند. فقط در چند درس آخر (سرویس‌ها، فایروال و راه‌اندازی سرور) یک ماشین مجازی کامل یا VPS به سرور واقعی شبیه‌تر است. در درس فایروال هم به دو ماشین نیاز داری (یکی سرور، یکی مشتری)؛ با Multipass کافی است دو بار multipass launch بزنی.

دستور کجا کار
wsl --install PowerShell (Administrator) نصب WSL و Ubuntu
wsl -l -v PowerShell فهرست توزیع‌ها با وضعیت و نسخه
wsl --set-default-version 2 PowerShell نسخه‌ی ۲ را پیش‌فرض کن
wsl --shutdown PowerShell خاموش کردن همه‌ی توزیع‌ها
multipass launch 24.04 --name lab ترمینال مک یا ویندوز ساخت Ubuntu جدید
multipass shell lab ترمینال ورود به ماشین
multipass delete --purge lab ترمینال حذف کامل ماشین
ssh user@IP ترمینال ورود به VPS
whoami، hostname، pwd داخل Ubuntu کاربر، ماشین و پوشه‌ی فعلی

۱) نصب لینوکس به‌جای ویندوز یا مک

Section titled “۱) نصب لینوکس به‌جای ویندوز یا مک”

برای شروع لازم نیست سیستم‌عاملت را عوض کنی؛ این کار خطر از دست رفتن داده دارد. راه‌حل: WSL2، Multipass یا ماشین مجازی.

۲) انتخاب توزیع عجیب برای شروع

Section titled “۲) انتخاب توزیع عجیب برای شروع”

مقاله‌ها و این دوره روی Ubuntu (یا Debian) نوشته شده‌اند. راه‌حل: Ubuntu 24.04 LTS را بگیر تا دستورها دقیقاً یکی باشند.

۳) نوشتن دستور ویندوز در ترمینال لینوکس

Section titled “۳) نوشتن دستور ویندوز در ترمینال لینوکس”
Terminal window
wsl --install
خروجی
wsl: command not found

دستور wsl مال PowerShell ویندوز است و در لینوکس وجود ندارد (command not found یعنی «چنین دستوری پیدا نشد»). راه‌حل: بدان هر دستور را کجا باید بزنی (ستون «کجا» در جدول بالا). اگر پرامپتت شبیه PS C:\Users\...> است در PowerShell هستی؛ اگر شبیه ali@pc:~$ است در Ubuntu.

۴) فکر کردن اینکه رمز تایپ نمی‌شود

Section titled “۴) فکر کردن اینکه رمز تایپ نمی‌شود”

موقع تایپ رمز در ترمینال لینوکس هیچ چیز نشان داده نمی‌شود. خیلی‌ها فکر می‌کنند صفحه‌کلید کار نمی‌کند. راه‌حل: رمز را کامل بنویس و Enter بزن. اگر اشتباه زدی، می‌گوید Sorry, try again. و دوباره می‌پرسد.

در ترمینال Ctrl+C دستور در حال اجرا را قطع می‌کند و کپی نمی‌کند (مثال ۷). راه‌حل: Ctrl+Shift+C و Ctrl+Shift+V.

۶) تمرین روی سرور مهم (production)

Section titled “۶) تمرین روی سرور مهم (production)”

اگر روی سروری که سایت یا داده‌ی واقعی دارد تمرین کنی، یک دستور حذف اشتباه خسارت واقعی دارد. راه‌حل: اول همه‌چیز را در محیط تمرین امتحان کن، بعد روی سرور واقعی.

تمرینآسان

بگو در سیستم تو (ویندوز، مک یا لینوکس) کدام گزینه‌ی این درس مناسب‌تر است و دلیلش را در یک جمله بنویس.

دیدن جواب

پاسخ‌های نمونه:

  • «ویندوز ۱۱ دارم، پس WSL2، چون رایگان و سبک است و با یک دستور نصب می‌شود.»
  • «مک با تراشه‌ی M2 دارم، پس Multipass، چون با یک دستور یک Ubuntu سرور می‌سازد و راحت پاکش می‌کنم.»
  • «خودم Ubuntu دسکتاپ دارم؛ ترمینال همین سیستم کافی است، ولی برای درس‌های سرور یک ماشین Multipass هم می‌سازم.»
تمرینمتوسط

تمرین اصلی: Ubuntu را با یکی از روش‌های این درس نصب کن و اولین ترمینال را باز کن. بعد این سه چیز را پیدا کن: نام کاربر، نام ماشین و پوشه‌ی فعلی. در آخر sudo apt update را اجرا کن و مطمئن شو به Done می‌رسد.

دیدن جواب
Terminal window
whoami
hostname
pwd
sudo apt update
خروجی
ali
pc
/home/ali
[sudo] password for ali:
Hit:1 http://archive.ubuntu.com/ubuntu noble InRelease
...
Reading package lists... Done

اگر همه‌ی این‌ها درست بود، محیطت آماده است.

تمرینسخت

پرامپت ترمینالت را دقیق بخوان و برای هر بخشش بنویس با کدام دستور می‌شود همان را پرسید. بعد با sudo whoami نشان بده دسترسی مدیر داری، و توضیح بده چرا خروجی whoami و sudo whoami فرق دارد.

دیدن جواب

پرامپت ali@pc:~$:

  • ali ← whoami
  • pc ← hostname
  • ~ ← pwd (که /home/ali چاپ می‌کند)
  • $ ← یعنی کاربر عادی هستم
Terminal window
whoami
sudo whoami
خروجی
ali
root

whoami می‌گوید خودم (ali) هستم. sudo همان دستور را با هویت مدیر سیستم (root) اجرا می‌کند، پس sudo whoami جواب root می‌دهد. یعنی کاربر من اجازه‌ی کارهای مدیریتی را دارد.

آزمونک
  1. ساده‌ترین راه برای داشتن لینوکس واقعی روی ویندوز؟

  2. در خروجی wsl -l -v، ستون VERSION چه می‌گوید؟

  3. کدام گزینه برای درس‌های فایروال و راه‌اندازی سرور مناسب‌تر است؟

  4. در پرامپت ali@pc:~$ علامت ~ یعنی…

  5. در ترمینال لینوکس با چه کلیدی متن را کپی می‌کنی؟

  6. هنگام تایپ رمز در ترمینال لینوکس چه می‌بینی؟

  • برای تمرین به یک لینوکس واقعی نیاز داری، نه پاک کردن سیستم‌عاملت.
  • ویندوز: WSL2 (wsl --install و بعد wsl -l -v). مک: Multipass (multipass launch و multipass shell). هر دو: ماشین مجازی گرافیکی. شبیه‌ترین به سرور واقعی: VPS.
  • Ubuntu 24.04 LTS را انتخاب کن تا دستورها با دوره یکی باشند.
  • پرامپت ali@pc:~$ یعنی کاربر، ماشین، پوشه‌ی فعلی و علامت کاربر عادی؛ با whoami، hostname و pwd هم می‌شود پرسیدشان.
  • در ترمینال کپی و پیست با Ctrl+Shift+C و Ctrl+Shift+V است؛ Ctrl+C دستور را قطع می‌کند.
  • رمز موقع تایپ دیده نمی‌شود؛ این عادی است.
برگه‌ی تقلب این درس
دستورکاری که می‌کند
wsl --installنصب WSL و Ubuntu (PowerShell ادمین)
wsl -l -vفهرست توزیع‌ها و نسخه‌ی WSL
multipass launch 24.04 --name labساخت Ubuntu با Multipass
multipass shell labورود به ماشین Multipass
whoamiنام کاربر فعلی
hostnameنام ماشین
pwdپوشه‌ی فعلی
sudo whoamiآزمایش دسترسی مدیر
sudo apt updateبه‌روز کردن فهرست بسته‌ها
Ctrl+Shift+C / Ctrl+Shift+Vکپی / پیست در ترمینال