case
ساختار case در Bash برای انتخابهای چندگانه: case "$1" in start) ;; stop) ;; *) ;; esac، الگوهای wildcard، چند الگو با |، حالت پیشفرض *)، پایان شاخه با ;;، ساخت منو با case و حلقه و select، و اسکریپت مدیریت سرویس با start و stop و status.
- حدود ۲۶ دقیقه مطالعه
- ۷ مثال اجراشده
- ۴ تمرین با جواب
- متوسط
- بهروزرسانی: ۲۹ مهر ۱۴۰۵
توی این درس یاد میگیری وقتی یک مقدار را باید با چند حالت مقایسه کنی، بهجای زنجیرهی بلند elif از case استفاده کنی: case "$1" in start) ... ;; stop) ... ;; *) ... ;; esac. میفهمی هر شاخه چطور با ;; تمام میشود، شاخهی پیشفرض *) چیست، چطور با | چند الگو را یکجا میگیری، الگوها wildcard هستند نه regex، و چطور با case و حلقه یا دستور select منوی ساده میسازی. تمرین: اسکریپت مدیریت سرویس با گزینههای start، stop و status.
مسئله: زنجیرهی بلند elif
Section titled “مسئله: زنجیرهی بلند elif”فرض کن اسکریپتت یک دستور میگیرد (start، stop، status، restart) و بر اساسش یکی از چهار کار را میکند. با if میشود:
if [[ $1 == start ]]; then ...elif [[ $1 == stop ]]; then ...elif [[ $1 == status ]]; then ...else ...fiهر شاخه [[ $1 == ... ]] را تکرار میکند و چشم باید در میان این تکرارها بگردد تا ببیند «کدام مقدار → کدام کار». case دقیقاً برای همین ساخته شده: یک مقدار، چند الگو، هر الگو یک کار.
تشبیه: تلفن گویا
Section titled “تشبیه: تلفن گویا”وقتی با یک شرکت تماس میگیری، یک منوی صوتی میشنوی: «برای فروش یک را بزنید، برای پشتیبانی دو را بزنید، برای هر چیز دیگر منتظر بمانید». یک ورودی (عددی که زدی)، چند شاخه، و یک مسیر پیشفرض برای «غیر از اینها». case همین است: مقدار را با الگوها یکییکی از بالا مقایسه میکند، اولین الگوی جور را اجرا میکند و تمام.
ساختار case
Section titled “ساختار case”case "$مقدار" in الگوی۱) دستورها ;; الگوی۲ | الگوی۳) دستورها ;; *) دستورهای پیشفرض ;;esacesacهمانcaseبرعکس است (مثلfiبرایif).- هر شاخه با
الگو)شروع میشود و با;;تمام میشود.;;یعنی «اینجا شاخه تمام؛ ازcaseبیرون برو». |بین چند الگو یعنی «یا».*)با هر چیزی جور است؛ آخر بگذارش تا شاخهی پیشفرض باشد.- الگوها از بالا به پایین بررسی میشوند و اولین الگوی منطبق اجرا میشود.
مثالهای عملی
Section titled “مثالهای عملی”مثال ۱: اولین case
Section titled “مثال ۱: اولین case”#!/usr/bin/env bash# hello-lang.sh: greet in the language given as the first argumentcase "$1" in en) echo "Hello!" ;; fa) echo "Salam!" ;; de | at) echo "Hallo!" ;; *) echo "Sorry, I do not speak '$1'" >&2 exit 1 ;;esaccd ~/bashlabchmod +x hello-lang.shfor lang in en fa de at fr; do ./hello-lang.sh $langdoneecho "--- بدون آرگومان:"./hello-lang.sh; echo "کد خروج: $?"Hello!Salam!Hallo!Hallo!Sorry, I do not speak 'fr'--- بدون آرگومان:Sorry, I do not speak ''کد خروج: 1de | at) یعنی «اگر de یا at بود». برای fr هیچ شاخهی خاصی نبود و *) گرفتش و پیام خطا داد. بدون آرگومان هم "$1" رشتهی خالی است که فقط با *) جور میشود.
مثال ۲: الگوها، wildcard نه regex
Section titled “مثال ۲: الگوها، wildcard نه regex”الگوهای case همان wildcardهای نام فایلاند (که در درس لینوکس دیدی)، نه regex: * هر تعداد کاراکتر، ? دقیقاً یک کاراکتر، و [abc] یا [0-9] یکی از چند کاراکتر:
#!/usr/bin/env bash# classify.sh: guess what a file is from its namename="$1"case "$name" in *.tar.gz | *.tgz) echo "$name: gzip-compressed archive" ;; *.zip) echo "$name: zip archive" ;; *.txt | *.md) echo "$name: text document" ;; *.jpg | *.jpeg | *.png) echo "$name: image" ;; [0-9]*) echo "$name: starts with a digit" ;; ?) echo "$name: a one-character name" ;; .*) echo "$name: hidden file" ;; *) echo "$name: unknown" ;;esaccd ~/bashlabchmod +x classify.shfor f in backup.tar.gz site.zip README.md photo.png photo.PNG 2026-report 2026.txt x .bashrc data.bin; do ./classify.sh "$f"donebackup.tar.gz: gzip-compressed archivesite.zip: zip archiveREADME.md: text documentphoto.png: imagephoto.PNG: unknown2026-report: starts with a digit2026.txt: text documentx: a one-character name.bashrc: hidden filedata.bin: unknownچند نکته: 2026.txt به شاخهی *.txt رفت، نه [0-9]*، چون اولین الگوی منطبق برنده است و *.txt بالاتر بود. photo.PNG با حروف بزرگ جور نشد (case بهصورت پیشفرض به حروف بزرگ و کوچک حساس است). و شاخههای ?) و .*) هم با کاراکترهای ویژه کار میکنند. میتوانی روی یک خط هم بنویسی (الگو) دستور ;;) وقتی شاخه کوتاه است.
مثال ۳: پاسخ بله/نه و اعتبارسنجی عدد
Section titled “مثال ۳: پاسخ بله/نه و اعتبارسنجی عدد”دو کاربرد بسیار رایج: خواندن جواب y/n از کاربر با هر املایی، و بررسی اینکه ورودی عدد است:
for answer in y Y yes YES yEs n NO maybe ""; do case "$answer" in [yY] | [yY][eE][sS]) echo "'$answer' -> confirmed" ;; [nN] | [nN][oO]) echo "'$answer' -> cancelled" ;; *) echo "'$answer' -> please answer yes or no" ;; esacdoneecho "--- روش کوتاهتر: nocasematch (حروف بزرگ و کوچک یکی)"shopt -s nocasematchcase "YeS" in y | yes) echo "matched with nocasematch" ;;esacshopt -u nocasematch'y' -> confirmed'Y' -> confirmed'yes' -> confirmed'YES' -> confirmed'yEs' -> confirmed'n' -> cancelled'NO' -> cancelled'maybe' -> please answer yes or no'' -> please answer yes or no--- روش کوتاهتر: nocasematch (حروف بزرگ و کوچک یکی)matched with nocasematchالگوی [yY] یعنی «y یا Y». برای چندحرفی باید حرفبهحرف بنویسی ([yY][eE][sS])، یا shopt -s nocasematch را روشن کنی تا case حروف را یکی بگیرد (بعدش -u خاموشش میکند). یک راه سوم، تبدیل به حروف کوچک با ${answer,,} است که در درس «کار با رشتهها» میآید.
الگوی «عدد است؟» با wildcard معمولی نمیشود، چون * و ? ندارند «یک یا چند رقم». Bash الگوهای گسترده (extglob) هم دارد که با shopt -s extglob روشن میشوند:
shopt -s extglobfor input in 42 007 4x2 "" -5 12.5; do case "$input" in +([0-9])) echo "'$input' is a non-negative integer" ;; *) echo "'$input' is NOT a non-negative integer" ;; esacdone'42' is a non-negative integer'007' is a non-negative integer'4x2' is NOT a non-negative integer'' is NOT a non-negative integer'-5' is NOT a non-negative integer'12.5' is NOT a non-negative integer+([0-9]) یعنی «یک یا چند بار یک رقم». خالی، عدد منفی و اعشاری رد شدند. (در [[ ]] با =~ و regex هم میشد: [[ $input =~ ^[0-9]+$ ]]، مثال درس قبل. انتخاب سلیقهای است؛ case با الگوی ساده خواناتر است.)
مثال ۴: ;& و ;;&، ادامه یا آزمون دوباره
Section titled “مثال ۴: ;& و ;;&، ادامه یا آزمون دوباره”با ;; بعد از اولین شاخهی منطبق بیرون میروی. در Bash نسخهی ۴ به بعد دو پایان دیگر هم هست:
echo "--- ;;& : بعد از این شاخه، الگوهای بعدی را هم امتحان کن"for w in abc xyz; do echo "$w:" case "$w" in a*) echo " starts with a" ;;& *b*) echo " contains b" ;;& *) echo " reached the last branch" ;; esacdoneecho "--- ;& : بیقید و شرط به شاخهی بعدی برو"for n in 1 2 3; do echo "$n:" case "$n" in 1) echo " one" ;& 2) echo " two (also after one)" ;; 3) echo " three" ;; esacdone--- ;;& : بعد از این شاخه، الگوهای بعدی را هم امتحان کنabc: starts with a contains b reached the last branchxyz: reached the last branch--- ;& : بیقید و شرط به شاخهی بعدی برو1: one two (also after one)2: two (also after one)3: three;;& یعنی «این شاخه را اجرا کردی؟ باشه؛ ولی الگوهای بعدی را هم بررسی کن». برای abc هر سه شاخه اجرا شد و برای xyz فقط آخری. ;& یعنی «بدون بررسی الگو، دستورهای شاخهی بعد را هم اجرا کن» (1 هم one را چاپ کرد هم two را). این دو را کم میبینی و در macOS (که bash ۳.۲ دارد) کار نمیکنند؛ معمولاً ;; کافی است.
مثال ۵: ابزار با زیردستور، case و shift
Section titled “مثال ۵: ابزار با زیردستور، case و shift”بسیاری از ابزارهای واقعی (git، docker) زیردستور دارند (git commit، docker run). همان را با case و shift (درس ورودی و آرگومانها) میسازی. این هم یک ابزار کوچک یادداشت:
#!/usr/bin/env bash# notes.sh: a tiny notes manager with sub-commands# Usage: ./notes.sh add <text...> | list | count | clearnotes_file="$HOME/bashlab/notes.txt"touch "$notes_file"
command="$1"shift
case "$command" in add) echo "$*" >> "$notes_file" echo "Added." ;; list) cat -n "$notes_file" ;; count) wc -l < "$notes_file" ;; clear) : > "$notes_file" echo "Cleared." ;; *) echo "Usage: $0 add <text...> | list | count | clear" >&2 exit 1 ;;esaccd ~/bashlabchmod +x notes.sh./notes.sh add Buy milk./notes.sh add Call Sara tomorrow./notes.sh listecho "count: $(./notes.sh count)"./notes.sh clearecho "count: $(./notes.sh count)"echo "--- زیردستور ناشناخته:"./notes.sh remove 1; echo "کد خروج: $?"echo "--- بدون آرگومان:"./notes.sh; echo "کد خروج: $?"Added.Added. 1 Buy milk 2 Call Sara tomorrowcount: 2Cleared.count: 0--- زیردستور ناشناخته:Usage: ./notes.sh add <text...> | list | count | clearکد خروج: 1--- بدون آرگومان:Usage: ./notes.sh add <text...> | list | count | clearکد خروج: 1command="$1"; shift اولین آرگومان (زیردستور) را کنار میگذارد و بقیه ($*) متن یادداشت میشود. case هم زیردستور را به کار درست میرساند. *) شاخهی راهنماست و کد خروج خطا میدهد. با همین الگو اسکریپتی بنویس که مثل ابزارهای حرفهای رفتار کند.
مثال ۶: منو با case و حلقه
Section titled “مثال ۶: منو با case و حلقه”منوی ساده: منو را چاپ میکنی، جواب را با read میگیری، با case کار را انتخاب میکنی و تا وقتی کاربر خروج نزده دوباره از اول:
#!/usr/bin/env bash# menu.sh: a simple text menuwhile true; do echo echo "=== Server menu ===" echo "1) Show date" echo "2) Show disk usage" echo "3) Who am I" echo "q) Quit" read -r -p "Choose: " choice case "$choice" in 1) date ;; 2) df -h / ;; 3) whoami ;; q | Q) echo "Bye"; break ;; *) echo "Invalid choice: '$choice'" ;; esacdonewhile true; do ... done یعنی «برای همیشه تکرار کن»؛ حلقهها را در درس بعد کامل میخوانی. فعلاً بدان break از حلقه بیرون میآید. اجرایش کن و بهترتیب 2، بعد 9 و در آخر q را بزن (هر بار با Enter):
chmod +x ~/bashlab/menu.shcd ~/bashlab./menu.sh$ ./menu.sh
=== Server menu ===1) Show date2) Show disk usage3) Who am Iq) QuitChoose: 2Filesystem Size Used Avail Use% Mounted onoverlay 453G 23G 408G 6% /
=== Server menu ===1) Show date2) Show disk usage3) Who am Iq) QuitChoose: 9Invalid choice: '9'
=== Server menu ===1) Show date2) Show disk usage3) Who am Iq) QuitChoose: qBye$دو بار منو چاپ شد: بعد از 2 (دیسک)، بعد از 9 (نامعتبر؛ شاخهی *)) و با q حلقه تمام شد. دقت کن q | Q) هر دو حالت را میپذیرد.
مثال ۷: select، منوی آماده
Section titled “مثال ۷: select، منوی آماده”Bash برای همین کار یک دستور آماده دارد، select: لیست را شمارهدار چاپ میکند، پرسش را از PS3 میگیرد و جواب را در متغیر میگذارد. معمولاً با case ترکیب میشود:
#!/usr/bin/env bash# select-demo.sh: the built-in menu commandPS3="Pick a fruit: "select fruit in apple banana cherry quit; do case "$fruit" in quit) echo "Bye"; break ;; "") echo "Invalid number: $REPLY" ;; *) echo "You picked $fruit"; break ;; esacdonecd ~/bashlabchmod +x select-demo.shprintf '9\n2\n' | ./select-demo.sh1) apple2) banana3) cherry4) quitPick a fruit: Invalid number: 9Pick a fruit: You picked bananaselect گزینهها را شمارهگذاری و چاپ کرد (روی stderr)، و با عدد 9 که شمارهی معتبری نبود، fruit خالی ماند (شاخهی "")) و عددی که تایپ شده در REPLY مانده بود. با 2 گزینهی دوم (banana) انتخاب شد. select تا break یا پایان ورودی تکرار میشود. وقتی کنترل بیشتری میخواهی (مثلاً q برای خروج)، منوی while+case مثال قبل انعطافپذیرتر است.
پشت پرده: case چطور کار میکند؟
Section titled “پشت پرده: case چطور کار میکند؟”وقتی شل case را اجرا میکند:
- کلمهی بعد از
caseرا باز میکند (متغیر، دستور، محاسبه)، ولی نه شکستن در فاصلهها و نه*. - الگوها را یکییکی از بالا با همان موتور wildcard نام فایل مقایسه میکند.
- اولین الگوی منطبق را اجرا میکند و تا
;;ادامه میدهد. - کد خروج
caseهمان کد خروج آخرین دستور اجراشده است (یا ۰ اگر هیچ شاخهای نخورد).
برای همین نبودن کوتیشن دور مقدار، برخلاف بیشتر جاها، در case خراب نمیکند؛ ولی کوتیشن بگذار تا الگوی یکسانی با بقیهی اسکریپت داشته باشی:
x="a b"case $x in "a b") echo "matched even though \$x was not quoted" ;;esaccase x in y) echo "never" ;;esacecho "case without a matching branch: status=$?"echo "--- case استاندارد POSIX است و در sh (dash) هم کار میکند:"sh -c 'case abc in a*) echo "dash matched a*" ;; esac'matched even though $x was not quotedcase without a matching branch: status=0--- case استاندارد POSIX است و در sh (dash) هم کار میکند:dash matched a*این برخلاف [[ ]] است که فقط bash دارد. پس اگر اسکریپتت باید روی sh هم کار کند، case انتخاب امنتری از [[ ]] است.
حالا یک نمونهی واقعی. اسکریپت راهانداز سرویس cron که با خود این سیستم میآید، دقیقاً همین ساختار را دارد (دستورهای log_daemon_msg و … توابع کمکی خود دبیاناند):
sed -n '66,92p' /etc/init.d/croncase "$1" instart) log_daemon_msg "Starting periodic command scheduler" "cron" start_daemon -p $PIDFILE $DAEMON -P $EXTRA_OPTS log_end_msg $? ;;stop) log_daemon_msg "Stopping periodic command scheduler" "cron" killproc -p $PIDFILE $DAEMON RETVAL=$? [ $RETVAL -eq 0 ] && [ -e "$PIDFILE" ] && rm -f $PIDFILE log_end_msg $RETVAL ;;restart) log_daemon_msg "Restarting periodic command scheduler" "cron" $0 stop $0 start ;;reload|force-reload) log_daemon_msg "Reloading configuration files for periodic command scheduler" "cron" # cron reloads automatically log_end_msg 0 ;;status) status_of_proc -p $PIDFILE $DAEMON $NAME && exit 0 || exit $? ;;*) log_action_msg "Usage: /etc/init.d/cron {start|stop|status|restart|reload|force-reload}" exit 2 ;;esacexit 0start)، stop)، restart)، reload|force-reload) (دو الگو با |)، status) و *) برای راهنما: عیناً همان چیزی که یاد گرفتی. (و exit 2 برای استفادهی غلط.) هر سرویس /etc/init.d همین الگو را دارد، و service cron restart یا /etc/init.d/cron restart همین case را اجرا میکند.
جدولهای مرجع
Section titled “جدولهای مرجع”الگوهای case (wildcard):
| الگو | با چه جور است |
|---|---|
start |
دقیقاً همین متن |
* |
هر چیزی (حتی خالی)؛ شاخهی پیشفرض |
*.txt |
هر چیزی که به .txt ختم شود |
[0-9]* |
با یک رقم شروع شود |
? |
دقیقاً یک کاراکتر |
[yY] |
یکی از y یا Y |
a | b |
a یا b |
+([0-9]) |
یک یا چند رقم (نیاز به shopt -s extglob) |
"*" یا \* |
خود کاراکتر ستاره (کوتیشن، معنی ویژه را میگیرد) |
پایان شاخهها:
| پایان | معنی | نسخه |
|---|---|---|
;; |
از case بیرون برو (معمول) |
همه |
;& |
بیقید و شرط به دستورهای شاخهی بعد برو | bash ۴+ |
;;& |
الگوهای بعدی را هم امتحان کن | bash ۴+ |
case در برابر if/elif:
case |
if/elif |
|---|---|
| یک مقدار در برابر چند الگو | شرطهای مختلف و دلخواه |
| الگوی wildcard، بدون regex | [[ ]] با =~ و -gt و آزمون فایل |
| خوانا برای دستورها و منوها | خوانا برای شرطهای ترکیبی |
در sh هم هست |
[[ ]] فقط در bash |
اشتباهات رایج
Section titled “اشتباهات رایج”۱) جاانداختن ;; یا esac
Section titled “۱) جاانداختن ;; یا esac”cd ~/bashlabcat > no-dsemi.sh <<'EOF'case "$1" in start) echo "starting" stop) echo "stopping" ;;esacEOFcat > no-esac.sh <<'EOF'case "$1" in start) echo "starting" ;;EOFfor f in no-dsemi.sh no-esac.sh; do echo "--- $f:" bash -n $fdone--- no-dsemi.sh:no-dsemi.sh: line 3: syntax error near unexpected token `)'no-dsemi.sh: line 3: ` stop) echo "stopping" ;;'--- no-esac.sh:no-esac.sh: line 3: syntax error: unexpected end of fileاگر ;; شاخهی اول را فراموش کنی، شل stop) را ادامهی دستور echo میبیند و روی ) خطا میدهد. نبودن esac هم «unexpected end of file» است. bash -n را قبل از اجرا بزن.
۲) regex بهجای wildcard
Section titled “۲) regex بهجای wildcard”for n in 42 4+; do case "$n" in [0-9]+) echo "'$n' matched [0-9]+" ;; *) echo "'$n' did NOT match [0-9]+" ;; esacdone'42' did NOT match [0-9]+'4+' matched [0-9]+در wildcard + یک کاراکتر معمولی است؛ پس [0-9]+ یعنی «یک رقم و بعدش دقیقاً یک +». 42 جور نشد و 4+ شد. برای «یک یا چند رقم» از +([0-9]) با extglob (مثال ۳) یا [[ =~ ]] استفاده کن.
۳) کوتیشن دور الگو
Section titled “۳) کوتیشن دور الگو”file="report.txt"case "$file" in "*.txt") echo "quoted pattern matched" ;; *.txt) echo "unquoted pattern matched" ;;esacunquoted pattern matchedکوتیشن معنی ویژهی * را میگیرد؛ "*.txt" فقط با متن دقیق «ستارهنقطهtxt» جور است. الگو را بدون کوتیشن بنویس (مگر وقتی واقعاً کاراکتر خاص را میخواهی).
۴) *) را بالا گذاشتن
Section titled “۴) *) را بالا گذاشتن”for cmd in start stop; do case "$cmd" in *) echo "$cmd -> caught by the default" ;; start) echo "$cmd -> starting" ;; stop) echo "$cmd -> stopping" ;; esacdonestart -> caught by the defaultstop -> caught by the defaultاولین الگوی منطبق برنده است و *) با همهچیز جور میشود؛ پس شاخههای بعدی هرگز اجرا نمیشوند. *) همیشه آخر.
۵) حروف بزرگ و کوچک، و ستارهی بیکوتیشن در آرگومان
Section titled “۵) حروف بزرگ و کوچک، و ستارهی بیکوتیشن در آرگومان”./myapp.sh Start با start) جور نمیشود (مثال ۲: photo.PNG). راهحل: shopt -s nocasematch یا الگوی [sS]tart. و یک دام آشنا از درس قبل: ستارهی بدون کوتیشن در خط فرمان قبل از رسیدن به اسکریپت به نام فایلها باز میشود:
cd ~/bashlabmkdir -p star && cd star && touch a.txt b.txtcat > op.sh <<'EOF'#!/usr/bin/env bashecho "got $# arguments: $*"EOFchmod +x op.sh./op.sh 6 * 7./op.sh 6 '*' 7got 5 arguments: 6 a.txt b.txt op.sh 7got 3 arguments: 6 * 7بار اول * به a.txt b.txt باز شد و اسکریپت پنج آرگومان گرفت (6، سه نام فایل و 7). کاربر باید '*' بنویسد؛ یا اسکریپت x را هم بهعنوان علامت ضرب بپذیرد (تمرین اول).
اسکریپت calc.sh بنویس که ./calc.sh 6 + 3 را بگیرد و نتیجه را چاپ کند؛ عملگرها: +، -، x (ضرب) و /. اگر عملگر ناشناخته بود راهنما بده. (برای ضرب '*' را هم بپذیر.) تقسیم بر صفر را بگیر.
دیدن جواب
cd ~/bashlabcat > calc.sh <<'EOF'#!/usr/bin/env bash# calc.sh: ./calc.sh <number> <operator> <number>if [[ $# -ne 3 ]]; then echo "Usage: $0 <number> <+|-|x|/> <number>" >&2 exit 1fi
a="$1"op="$2"b="$3"
case "$op" in +) echo $((a + b)) ;; -) echo $((a - b)) ;; x | '*') echo $((a * b)) ;; /) if [[ $b -eq 0 ]]; then echo "Error: division by zero" >&2 exit 2 fi echo $((a / b)) ;; *) echo "Unknown operator: $op" >&2 exit 1 ;;esacEOFchmod +x calc.sh./calc.sh 6 + 3./calc.sh 6 - 3./calc.sh 6 x 3./calc.sh 6 '*' 3./calc.sh 6 / 3./calc.sh 6 / 0; echo "کد خروج: $?"./calc.sh 6 % 3; echo "کد خروج: $?"9318182Error: division by zeroکد خروج: 2Unknown operator: %کد خروج: 1دقت کن x | '*'): ستاره در کوتیشن، یعنی خودِ ستاره.
تمرین اصلی درس: اسکریپت مدیریت سرویس با گزینههای start، stop و status (و restart). «سرویس» ما یک sleep 300 است که در پسزمینه اجرا میشود و شمارهی پروسهاش (PID) را در یک فایل (demo.pid) نگه میداریم، مثل سرویسهای واقعی. start اگر قبلاً در حال اجراست پیام بدهد و دوباره شروع نکند. status بگوید در حال اجراست یا نه. گزینهی غلط ← راهنما و کد خروج ۱.
دیدن جواب
cd ~/bashlabcat > myservice.sh <<'EOF'#!/usr/bin/env bash# myservice.sh: start/stop/status for a demo service (a background sleep)# Usage: ./myservice.sh {start|stop|status|restart}pidfile="$HOME/bashlab/demo.pid"
# is the service running? (PID file exists and that process is alive)running() { [[ -f $pidfile ]] && kill -0 "$(cat "$pidfile")" 2>/dev/null}
case "$1" in start) if running; then echo "already running (PID $(cat "$pidfile"))" else sleep 300 > /dev/null 2>&1 & echo $! > "$pidfile" echo "started (PID $!)" fi ;; stop) if running; then kill "$(cat "$pidfile")" rm -f "$pidfile" echo "stopped" else rm -f "$pidfile" echo "not running" fi ;; status) if running; then echo "running (PID $(cat "$pidfile"))" else echo "stopped" exit 3 fi ;; restart) "$0" stop "$0" start ;; *) echo "Usage: $0 {start|stop|status|restart}" >&2 exit 1 ;;esacEOFchmod +x myservice.sh./myservice.sh status; echo "کد خروج: $?"./myservice.sh start./myservice.sh start./myservice.sh status; echo "کد خروج: $?"./myservice.sh restart./myservice.sh stop./myservice.sh stop./myservice.sh status; echo "کد خروج: $?"./myservice.sh reload; echo "کد خروج: $?"stoppedکد خروج: 3started (PID 22438)already running (PID 22438)running (PID 22438)کد خروج: 0stoppedstarted (PID 22451)stoppednot runningstoppedکد خروج: 3Usage: ./myservice.sh {start|stop|status|restart}کد خروج: 1تابع running (توابع را در درس بعد میخوانی) فقط یک شرط است: «فایل PID هست و پروسهاش زنده است». kill -0 PID سیگنالی نمیفرستد؛ فقط بررسی میکند پروسه وجود دارد (کد خروج ۰ اگر زنده، ۱ اگر نه) و برای همین برای آزمون «زنده است؟» ایدهآل است. status وقتی متوقف است کد ۳ میدهد (قرارداد سرویسهای لینوکس: ۳ = «در حال اجرا نیست»)، تا اسکریپتهای دیگر بتوانند آن را بخوانند. sleep 300 > /dev/null 2>&1 & خروجی را دور میریزد و در پسزمینه (&) میگذارد.
اسکریپت extract.sh که اسم یک آرشیو بگیرد و با توجه به پسوند با ابزار درست بازش کند: .tar.gz و .tgz ← tar -xzf، .tar ← tar -xf، .gz ← gunzip -k و چیز دیگر ← «نمیدانم چطور باز کنم». (با درس آرشیو و فشردهسازی دستورها را میشناسی.)
دیدن جواب
mkdir -p ~/bashlab/ex && cd ~/bashlab/exmkdir -p data && echo "hello" > data/a.txttar -czf data.tar.gz data && tar -cf data.tar data && gzip -k data/a.txt && cp data/a.txt.gz note.gz && rm -rf datacat > ../extract.sh <<'EOF'#!/usr/bin/env bash# extract.sh: unpack an archive according to its extensionfile="$1"case "$file" in *.tar.gz | *.tgz) tar -xzf "$file" && echo "$file: unpacked with tar -xzf" ;; *.tar) tar -xf "$file" && echo "$file: unpacked with tar -xf" ;; *.gz) gunzip -kf "$file" && echo "$file: unpacked with gunzip" ;; *) echo "$file: don't know how to extract this" >&2; exit 1 ;;esacEOFchmod +x ../extract.shfor f in data.tar.gz data.tar note.gz photo.rar; do ../extract.sh $f; donelsdata.tar.gz: unpacked with tar -xzfdata.tar: unpacked with tar -xfnote.gz: unpacked with gunzipphoto.rar: don't know how to extract thisdatadata.tardata.tar.gznotenote.gzترتیب مهم است: *.tar.gz باید بالاتر از *.gz باشد، وگرنه data.tar.gz به شاخهی .gz میرفت و فقط فشردهسازی را باز میکرد، نه tar را.
اسکریپت install-cmd.sh که اسم یک بسته بگیرد و دستور نصب مناسب توزیع را چاپ کند (نه اجرا): apt-get install -y برای Ubuntu/Debian، dnf install -y برای Fedora/RHEL/Rocky/AlmaLinux، apk add برای Alpine، pacman -S برای Arch. اسم توزیع را از ID در فایل /etc/os-release بخوان (آن فایل خودش یک اسکریپت سادهی متغیرهاست؛ با source میشود خواندش). اگر ID ناشناخته بود، با ID_LIKE امتحان کن. یک آرگومان اختیاری برای مسیر فایل بده تا بتوانی توزیعهای دیگر را هم با فایل ساختگی امتحان کنی.
دیدن جواب
cd ~/bashlabecho "--- خطهای مهم /etc/os-release:"grep -E '^(ID|ID_LIKE)=' /etc/os-releasecat > install-cmd.sh <<'EOF'#!/usr/bin/env bash# install-cmd.sh: print the install command for this distribution# Usage: ./install-cmd.sh <package> [os-release-file]if [[ $# -lt 1 ]]; then echo "Usage: $0 <package> [os-release-file]" >&2 exit 1fi
package="$1"os_release="${2:-/etc/os-release}"source "$os_release" # defines ID (and often ID_LIKE)
case "$ID" in ubuntu | debian) echo "apt-get install -y $package" ;; fedora | rhel | rocky | almalinux) echo "dnf install -y $package" ;; alpine) echo "apk add $package" ;; arch) echo "pacman -S $package" ;; *) # unknown ID: try the family (ID_LIKE) case "$ID_LIKE" in *debian*) echo "apt-get install -y $package" ;; *rhel* | *fedora*) echo "dnf install -y $package" ;; *) echo "Unknown distribution: $ID" >&2; exit 2 ;; esac ;;esacEOFchmod +x install-cmd.shecho "--- این سیستم:"./install-cmd.sh nginxecho "--- فایلهای ساختگی برای توزیعهای دیگر:"printf 'ID=alpine\n' > fake-alpineprintf 'ID=linuxmint\nID_LIKE="ubuntu debian"\n' > fake-mintprintf 'ID=oraclelinux\nID_LIKE="fedora"\n' > fake-oracleprintf 'ID=templeos\n' > fake-unknownfor f in fake-alpine fake-mint fake-oracle fake-unknown; do printf '%-13s -> ' "$f" ./install-cmd.sh nginx "$f"done--- خطهای مهم /etc/os-release:ID=ubuntuID_LIKE=debian--- این سیستم:apt-get install -y nginx--- فایلهای ساختگی برای توزیعهای دیگر:fake-alpine -> apk add nginxfake-mint -> apt-get install -y nginxfake-oracle -> dnf install -y nginxfake-unknown -> Unknown distribution: templeosدو case تو در تو: بیرونی روی ID و درونی روی ID_LIKE (توزیعهای مشتق مثل Linux Mint ID=linuxmint ولی ID_LIKE="ubuntu debian" دارند). الگوهای *debian* هر مقدار حاوی «debian» را میگیرند، و برای توزیع کاملاً ناشناخته پیام خطا و کد خروج ۲ میگیری.
آزمونک
Section titled “آزمونک”در یک case با شاخههای «start | run)»، «stop)» و «*)»، اگر اسکریپت را با آرگومان run اجرا کنی کدام شاخه اجرا میشود؟
جواب درست: شاخهی start | run
start | run یعنی «start یا run». بعد از اولین شاخهی منطبق و رسیدن به ;; از case بیرون میرویم، پس *) اجرا نمیشود.
«;;» در انتهای یک شاخهی case چه کاری میکند؟
جواب درست: شاخه را تمام میکند و از case بیرون میرود
برای ادامه به شاخهی بعد باید ;& یا ;;& بنویسی (bash 4+).
الگوهای case از چه نوعاند؟
جواب درست: wildcard نام فایل (*، ?، [..])، مگر extglob روشن باشد
برای regex از [[ $x =~ regex ]] استفاده کن.
چرا شاخهی پیشفرض *) باید آخر باشد؟
جواب درست: چون با همهچیز جور میشود و شاخههای بعدش هرگز اجرا نمیشوند
الگوها از بالا به پایین بررسی میشوند و اولین منطبق برنده است.
برای اینکه y، Y، yes و YES همه «تأیید» حساب شوند چه مینویسی؟
جواب درست: [yY]|[yY][eE][sS])
یا shopt -s nocasematch را روشن کن تا y|yes همهی حالتها را بگیرد.
در ./op.sh 6 * 7، اسکریپت چند آرگومان میگیرد؟
جواب درست: بیشتر از ۳، چون * قبل از رسیدن به اسکریپت به نام فایلهای پوشه باز میشود
باید «*» را در کوتیشن بنویسی.
کدام یک در sh (dash) هم کار میکند؟
جواب درست: case $x in a*) ... ;; esac
case استاندارد POSIX است؛ [[ ]] مخصوص bash است.
جمعبندی
Section titled “جمعبندی”case "$مقدار" in الگو) دستورها ;; ... esac: یک مقدار را با چند الگو مقایسه میکند، اولین الگوی منطبق را اجرا میکند و با;;بیرون میرود.- الگوها wildcardاند (
*،?،[...])، نه regex.a | bیعنی «یا».*)پیشفرض است و باید آخر باشد. باshopt -s extglobالگوهایی مثل+([0-9])هم داری. - حروف بزرگ و کوچک فرق دارند؛ برای نادیدهگرفتنش
shopt -s nocasematch. ;&و;;&(bash ۴+) ادامه یا آزمون دوبارهاند، ولی;;معمول است.- الگوی طلایی اسکریپتهای کنترلی (
start|stop|status) و ابزارهای با زیردستور:command="$1"; shift; case "$command" in ...، همان که در/etc/init.dهم میبینی؛ شاخهی*)راهنما و کد خروج خطا. - منو:
while true+read+case، یا دستورselectباPS3. caseاستاندارد POSIX است و درshهم کار میکند؛ ستارهی خط فرمان را در کوتیشن بنویس.
| دستور | کاری که میکند |
|---|---|
case "$1" in start) ... ;; stop) ... ;; *) ... ;; esac | ساختار کامل |
de | at) | چند الگو (یا) |
*.txt) [0-9]*) ?) | الگوهای wildcard |
*) | پیشفرض؛ آخر بنویس |
shopt -s nocasematch | نادیدهگرفتن حروف بزرگ و کوچک |
shopt -s extglob +([0-9]) | الگوی «یک یا چند رقم» |
;& ;;& | ادامهی بیقید / آزمون الگوهای بعدی (bash 4+) |
command="$1"; shift; case "$command" in ... | اسکریپت با زیردستور |
kill -0 PID | بررسی زندهبودن پروسه (بدون سیگنال) |
PS3="Pick: "; select x in a b c; do ...; done | منوی آماده |