کاربرها و گروه‌ها

توی این درس یاد می‌گیری لینوکس چند کاربره است: هر پروسه و هر فایل مالک دارد و مالک یک کاربر (user) و یک گروه (group) است. می‌فهمی «کاربر» در واقع یک عدد به اسم UID است، اطلاعات کاربرها در /etc/passwd و گروه‌ها در /etc/group نگه‌داری می‌شود، و هر کاربر یک گروه اصلی و چند گروه اضافی دارد. با id، whoami و groups می‌بینی چه کسی هستی، با useradd -m کاربر می‌سازی، با usermod -aG به گروه اضافه‌اش می‌کنی، با passwd رمز و قفل را مدیریت می‌کنی و با userdel پاکش می‌کنی.

مسئله: چه کسی چه کاری می‌تواند بکند؟

یک سرور واقعی تنها یک نفر ندارد: برنامه‌نویس‌ها، سرویس‌هایی مثل nginx و دیتابیس، مدیران سیستم. اگر همه با یک حساب کار کنند، هیچ‌کس مسئول چیزی نیست و یک اشتباه همه‌چیز را می‌برد. لینوکس اجازه می‌دهد هر آدم (و هر سرویس) حساب جدا داشته باشد و دسترسی‌ها (درس بعد) روی «چه کسی» تعیین شود. پایه‌ی همه‌ی این‌ها: کاربر و گروه.

تشبیه: کارت شناسایی و گروه‌های کاری

هر کاربر مثل یک کارمند با کارت شناسایی است: یک شماره‌ی کارمندی یکتا (UID) دارد (نه فقط اسم، چون سیستم با عدد کار می‌کند). هر کارمند یک بخش اصلی (گروه اصلی) دارد و می‌تواند عضو چند کمیته (گروه‌های اضافی) هم باشد. دسترسی به اتاق‌ها (فایل‌ها) را بر اساس «تو کی هستی» یا «عضو کدام گروه هستی» می‌دهند.

کاربر ← UID؛ هر کاربر یک گروه اصلی (GID) و چند گروه اضافی دارد. فایل‌ها به یک کاربر و یک گروه تعلق دارند. اطلاعات در /etc/passwd و /etc/group (و رمزها در /etc/shadow) است.

مثال‌های عملی

مثال ۱: من کی هستم؟ `id`، `whoami`، `groups`

whoami
id
echo "--- جدا:"
echo "UID=$(id -u)  GID=$(id -g)  نام=$(id -un)  گروه اصلی=$(id -gn)"
echo "گروه‌ها: $(groups)"
echo "--- کاربر دیگر (root):"
id root

ali
uid=1001(ali) gid=1001(ali) groups=1001(ali)
--- جدا:
UID=1001  GID=1001  نام=ali  گروه اصلی=ali
گروه‌ها: ali
--- کاربر دیگر (root):
uid=0(root) gid=0(root) groups=0(root)

خروجی id: uid=1001(ali) شماره‌ی کاربر و اسمش، gid=1001(ali) گروه اصلی، و groups=... همه‌ی گروه‌هایم. root همیشه UID 0 است: «مدیر» بودن به عدد ۰ وابسته است، نه به اسم. (در درس root و sudo بیشتر.)

مثال ۲: `/etc/passwd`، فهرست کاربرها

اطلاعات کاربرها در یک فایل متنی ساده است. هر خط ۷ فیلد با ::

grep '^ali:' /etc/passwd
echo "--- فیلدها:"
grep '^ali:' /etc/passwd | awk -F: '{print "1) نام:", $1; print "2) رمز (x یعنی در shadow):", $2; print "3) UID:", $3; print "4) GID گروه اصلی:", $4; print "5) توضیح (GECOS):", ($5==""?"(خالی)":$5); print "6) پوشه‌ی خانه:", $6; print "7) shell:", $7}'

ali:x:1001:1001::/home/ali:/bin/bash
--- فیلدها:
1) نام: ali
2) رمز (x یعنی در shadow): x
3) UID: 1001
4) GID گروه اصلی: 1001
5) توضیح (GECOS): (خالی)
6) پوشه‌ی خانه: /home/ali
7) shell: /bin/bash

فیلد دوم x یعنی رمز واقعاً اینجا نیست و در /etc/shadow است (فقط root می‌خواند). برای پرسیدن امن‌تر از پایگاه کاربرها (که ممکن است از LDAP هم بیاید) از getent استفاده کن:

getent passwd ali
echo "--- کاربرهای عادی (UID از 1000 به بالا):"
awk -F: '$3 >= 1000 && $3 < 65534 {print $1, $3}' /etc/passwd
echo "--- چند کاربر سیستمی (UID < 1000) و shell شان:"
awk -F: '$3 < 1000 {print $1, $3, $7}' /etc/passwd | head -4

ali:x:1001:1001::/home/ali:/bin/bash
--- کاربرهای عادی (UID از 1000 به بالا):
ubuntu 1000
ali 1001
--- چند کاربر سیستمی (UID < 1000) و shell شان:
root 0 /bin/bash
daemon 1 /usr/sbin/nologin
bin 2 /usr/sbin/nologin
sys 3 /usr/sbin/nologin

کاربرهای عادی UID ≥ ۱۰۰۰ دارند؛ کاربرهای سیستمی (برای سرویس‌ها) UID کمتر و معمولاً shell ‌شان nologin است (یعنی نمی‌توان با آن‌ها وارد شد).

مثال ۳: `/etc/group` و رمزها در `/etc/shadow`

head -3 /etc/group
echo "--- گروه sudo (چه کسانی عضوند):"
getent group sudo
echo "--- shadow برای کاربر عادی خوانا نیست:"
ls -l /etc/shadow
cat /etc/shadow 2>&1 | head -1

root:x:0:
daemon:x:1:
bin:x:2:
--- گروه sudo (چه کسانی عضوند):
sudo:x:27:ubuntu
--- shadow برای کاربر عادی خوانا نیست:
-rw-r----- 1 root shadow 665 Oct  3 20:24 /etc/shadow
cat: /etc/shadow: Permission denied

هر خط /etc/group: نام:رمز:GID:اعضای‌اضافی. گروه sudo همان است که اجازه‌ی استفاده از sudo را می‌دهد. و /etc/shadow (رمزهای هش‌شده) فقط برای root قابل خواندن است (-rw-r----- و مالک root:shadow). هیچ‌وقت رمز خام ذخیره نمی‌شود.

⚡ بررسی سریع

فیلد دوم /etc/passwd (x) یعنی چه؟

جواب درست: رمز واقعاً در /etc/shadow (هش‌شده) ذخیره شده است — x نشانه‌ی «رمز در shadow» است؛ خودش رمز نیست.

مثال ۴: ساختن کاربر، `useradd`

برای ساختن کاربر به دسترسی مدیر نیاز داری (sudo، درس‌های بعد). useradd با flag های مهم:

sudo useradd -m -s /bin/bash -c "Demo User" demo
getent passwd demo
echo "--- پوشه‌ی خانه‌ی ساخته‌شده و محتوایش (از /etc/skel):"
sudo ls -la /home/demo | awk 'NR>1 {print $1, $3, $4, $9}'
echo "--- گروه اصلی خودکار ساخته شد:"
getent group demo
id demo

demo:x:1002:1002:Demo User:/home/demo:/bin/bash
--- پوشه‌ی خانه‌ی ساخته‌شده و محتوایش (از /etc/skel):
drwxr-x--- demo demo .
drwxr-xr-x root root ..
-rw-r--r-- demo demo .bash_logout
-rw-r--r-- demo demo .bashrc
-rw-r--r-- demo demo .profile
--- گروه اصلی خودکار ساخته شد:
demo:x:1002:
uid=1002(demo) gid=1002(demo) groups=1002(demo)

flag ها: -m (create home: پوشه‌ی خانه را بساز و فایل‌های پایه‌ی /etc/skel را در آن کپی کن؛ بدون -m پوشه ساخته نمی‌شود)، -s shell، -c توضیح (نام کامل). به‌طور پیش‌فرض یک گروه هم‌نام با کاربر (گروه اصلی) و یک UID بعدی (≥ ۱۰۰۰) ساخته می‌شود. (برای دیدن پوشه‌ی خانه‌ی demo از sudo استفاده کردم: در Ubuntu جدید پوشه‌ی خانه‌ی کاربرها با دسترسی drwxr-x--- ساخته می‌شود و دیگران نمی‌توانند داخلش را ببینند.)

مثال ۵: `useradd` در برابر `adduser`

روی Debian/Ubuntu دو دستور هست. useradd سطح پایین است و پیش‌فرض‌های کم دارد؛ adduser یک اسکریپت دوستانه‌تر است:

echo "--- پیش‌فرض‌های useradd (shell پیش‌فرض را ببین):"
useradd -D | grep -E "SHELL|HOME|SKEL"
sudo useradd -m reza
getent passwd reza | cut -d: -f1,6,7
echo "--- با adduser (غیرتعاملی):"
sudo adduser --disabled-password --gecos "" svcuser 2>&1 | tail -2
getent passwd svcuser | cut -d: -f1,6,7
sudo userdel -r reza; sudo deluser --remove-home svcuser >/dev/null 2>&1

--- پیش‌فرض‌های useradd (shell پیش‌فرض را ببین):
HOME=/home
SHELL=/bin/sh
SKEL=/etc/skel
reza:/home/reza:/bin/sh
--- با adduser (غیرتعاملی):
info: Adding new user `svcuser' to supplemental / extra groups `users' ...
info: Adding user `svcuser' to group `users' ...
svcuser:/home/svcuser:/bin/bash
userdel: reza mail spool (/var/mail/reza) not found

دقت کن: useradd -m reza بدون -s به کاربر /bin/sh داد (یک shell ساده، بدون Tab و تاریخچه)، ولی adduser خودش /bin/bash گذاشت و پوشه‌ی خانه ساخت. برای همین در درس‌ها و کار تیمی useradd -m -s /bin/bash را کامل می‌نویسیم یا از adduser در سرورهای Ubuntu استفاده می‌کنیم (که برای ما تعاملی رمز و نام می‌پرسد).

مثال ۶: رمز، `passwd`

برای رمز گذاشتن: sudo passwd demo (دوبار رمز را می‌پرسد؛ تایپ نمایش داده نمی‌شود). چون اینجا تعاملی نیست، وضعیت رمز را می‌خوانیم و قفل/بازکردن را می‌بینیم:

echo "--- وضعیت رمز demo (L = قفل، NP = بدون رمز، P = رمز دارد):"
sudo passwd -S demo | cut -d' ' -f1,2
sudo passwd -l demo
sudo passwd -S demo | cut -d' ' -f1,2
echo "--- در shadow فیلد رمز demo (فقط ساختار):"
sudo getent shadow demo | cut -d: -f1,2

--- وضعیت رمز demo (L = قفل، NP = بدون رمز، P = رمز دارد):
demo L
passwd: password changed.
demo L
--- در shadow فیلد رمز demo (فقط ساختار):
demo:!

کاربر تازه‌ساخته‌شده با useradd رمز ندارد و قفل است (! در shadow): تا رمز نگذاری نمی‌تواند با رمز وارد شود. passwd -l قفل می‌کند (یک ! به ابتدای هش اضافه می‌کند)، passwd -u بازمی‌کند و passwd -S وضعیت را می‌گوید (ستون دوم: L قفل، P رمز دارد، NP بدون رمز). برای کارمندی که رفته: قفل کردن (و نه فوراً حذف) راهی امن است تا فایل‌هایش و تاریخچه بماند. (در کار خودکار، رمز را با chpasswd از ورودی می‌دهند؛ رمز واقعی را هرگز در اسکریپت یا تاریخچه نگه ندار.)

مثال ۷: گروه‌ها، `groupadd` و `usermod -aG`

sudo groupadd developers
getent group developers
echo "--- افزودن demo به گروه developers (-aG):"
sudo usermod -aG developers demo
id demo
echo "--- groups:"
groups demo

developers:x:1003:
--- افزودن demo به گروه developers (-aG):
uid=1002(demo) gid=1002(demo) groups=1002(demo),1003(developers)
--- groups:
demo : demo developers

-a (append) و -G (گروه‌های اضافی): کاربر به گروه اضافه می‌شود. اگر -a را فراموش کنی، -G فهرست گروه‌های اضافی کاربر را با فهرست جدید جایگزین می‌کند و از بقیه‌ی گروه‌ها (حتی sudo) خارجش می‌کند:

sudo usermod -aG sudo demo
echo "قبل: $(id -Gn demo)"
sudo usermod -G developers demo      # بدون -a!
echo "بعد از usermod -G بدون -a: $(id -Gn demo)"
sudo usermod -aG developers demo

قبل: demo sudo developers
بعد از usermod -G بدون -a: demo developers

گروه sudo از بین رفت. این از اشتباهات بسیار رایج (و گاهی خطرناک روی سرور واقعی: ممکن است خودت را از sudo بیرون بیندازی) است.

مثال ۸: گروه‌ها فوراً اعمال نمی‌شوند

وقتی کاربری را به گروه اضافه می‌کنی، session های فعلی او گروه جدید را نمی‌بینند؛ باید دوباره وارد شود:

sudo usermod -aG developers ali
echo "پایگاه داده: $(id -Gn ali)"
echo "shell فعلی من هنوز: $(id -Gn)"
echo "--- یک session تازه (sudo -u ali id):"
sudo -u ali id -Gn
echo "--- یا فعال‌سازی موقت گروه در همین shell: newgrp"
sudo gpasswd -d ali developers >/dev/null

پایگاه داده: ali developers
shell فعلی من هنوز: ali
--- یک session تازه (sudo -u ali id):
ali developers
--- یا فعال‌سازی موقت گروه در همین shell: newgrp

id ali (از پایگاه کاربرها) گروه را دارد ولی id در shell جاری هنوز قدیمی است، چون گروه‌ها هنگام ورود (login) خوانده می‌شوند. راه‌حل: خروج و ورود دوباره، یا newgrp developers، یا یک session تازه (مثل sudo -u ali ... که اینجا نشان داد). مشکل رایج: «او را به گروه اضافه کردم ولی هنوز دسترسی ندارد»؛ بگو دوباره وارد شود.

مثال ۹: کاربر سیستمی برای سرویس

سرویس‌ها نباید با حساب شخصی یا root اجرا شوند؛ یک کاربر سیستمی بدون shell و بدون پوشه‌ی خانه برایشان می‌سازی:

sudo useradd -r -s /usr/sbin/nologin -c "App Service" svc-app
getent passwd svc-app
echo "UID سیستمی (< 1000): $(id -u svc-app)"
echo "--- ورود با آن ممکن نیست:"
sudo su - svc-app 2>&1 | head -2
echo "--- ولی می‌توان یک دستور را با هویت او اجرا کرد:"
sudo -u svc-app id -un

svc-app:x:999:994:App Service:/home/svc-app:/usr/sbin/nologin
UID سیستمی (< 1000): 999
--- ورود با آن ممکن نیست:
su: warning: cannot change directory to /home/svc-app: No such file or directory
This account is currently not available.
--- ولی می‌توان یک دستور را با هویت او اجرا کرد:
svc-app

-r (system) یعنی UID از بازه‌ی سیستمی و پوشه‌ی خانه ساخته نشود؛ nologin ورود را رد می‌کند. اصل کمترین دسترسی: اگر سرویس هک شود، مهاجم فقط همین حساب بی‌اختیار را دارد. (مثل www-data برای nginx یا postgres.)

مثال ۱۰: تغییر و حذف کاربر

echo "--- تغییر shell و توضیح:"
sudo usermod -s /bin/zsh -c "Demo Changed" demo
getent passwd demo | cut -d: -f1,5,7
echo "--- قفل کردن حساب (usermod -L) و باز کردن (-U):"
sudo usermod -L demo; sudo passwd -S demo | cut -d' ' -f1,2
sudo usermod -U demo; sudo passwd -S demo | cut -d' ' -f1,2
echo "--- تغییر نام ورود (usermod -l):"
sudo usermod -l demo2 demo
getent passwd demo2 | cut -d: -f1,3
sudo usermod -l demo demo2
echo "--- حذف با userdel -r (پوشه‌ی خانه را هم می‌برد):"
ls -d /home/demo
sudo userdel -r demo 2>&1 | head -1
ls -d /home/demo 2>&1 | head -1
sudo userdel svc-app
sudo groupdel developers
getent passwd demo svc-app | wc -l

--- تغییر shell و توضیح:
demo:Demo Changed:/bin/zsh
--- قفل کردن حساب (usermod -L) و باز کردن (-U):
demo L
usermod: unlocking the user's password would result in a passwordless account.
You should set a password with usermod -p to unlock this user's password.
demo L
--- تغییر نام ورود (usermod -l):
demo2:1002
--- حذف با userdel -r (پوشه‌ی خانه را هم می‌برد):
/home/demo
userdel: demo mail spool (/var/mail/demo) not found
ls: cannot access '/home/demo': No such file or directory
0

دقت کن که usermod -U برای حسابی که اصلاً رمز ندارد خطا داد (unlocking ... would result in a passwordless account): سیستم اجازه نمی‌دهد با باز کردن قفل یک حساب بدون رمز بسازی؛ اول رمز بگذار. userdel -r کاربر و پوشه‌ی خانه (و صف ایمیلش) را حذف می‌کند (پیام «mail spool not found» فقط یک هشدار بی‌اهمیت است چون این سیستم صف ایمیل ندارد)؛ بدون -r فایل‌هایش می‌مانند و مالک شان یک UID یتیم می‌شود. قبل از حذف، فایل‌های مهم او را بررسی کن (find / -user demo در درس پیدا کردن فایل‌ها). groupdel گروهی را که گروه اصلی هیچ کاربری نیست حذف می‌کند.

پشت پرده: سیستم کاربر و گروه چگونه کار می‌کند؟

هسته فقط عدد می‌شناسد: هر پروسه یک UID و یک یا چند GID دارد و هر فایل یک UID مالک و یک GID گروه. اسم‌ها فقط برای انسان‌اند و هنگام نمایش از پایگاه‌های متنی (/etc/passwd و /etc/group، یا سرویس‌های دیگر مثل LDAP، از راه NSS) ترجمه می‌شوند. برای همین اگر کاربری حذف شود ولی فایل‌هایش بماند، ls -l به‌جای اسم یک عدد نشان می‌دهد (مالک «یتیم»).

وقتی وارد می‌شوی (login)، سیستم UID و GID اصلی و همه‌ی گروه‌های اضافی تو را به پروسه‌ی shell تو می‌دهد و همه‌ی پروسه‌هایی که از آن می‌سازی این هویت را به ارث می‌برند. کنترل دسترسی (درس بعد) فقط این اعداد را با مالک و گروه فایل مقایسه می‌کند. و بازه‌ی UID ها (از /etc/login.defs): ۰ root، ۱–۹۹۹ سیستمی، ۱۰۰۰ به بالا کاربر عادی؛ 65534 کاربر nobody.

دو فایل مهم دیگر: /etc/shadow (رمزهای هش‌شده + قفل و انقضا)، و /etc/gshadow. فرمت هش رمز ($y$... یعنی yescrypt یا $6$... یعنی SHA-512) شامل الگوریتم، نمک (salt) و هش است؛ نمک باعث می‌شود دو کاربر با یک رمز، هش متفاوت داشته باشند. فقط خود شخص یا root رمز را عوض می‌کند.

جدول‌های مرجع

دستور	کار
`id [کاربر]`	UID، GID و گروه‌ها
`whoami`	نام کاربر فعلی
`groups [کاربر]`	گروه‌های کاربر
`getent passwd نام`	اطلاعات کاربر
`sudo useradd -m -s /bin/bash -c "نام" user`	ساخت کاربر با پوشه‌ی خانه
`sudo useradd -r -s /usr/sbin/nologin svc`	کاربر سیستمی
`sudo adduser user`	ساخت کاربر (تعاملی، Debian/Ubuntu)
`sudo passwd user`	تعیین رمز
`sudo passwd -l/-u user`	قفل / بازکردن
`sudo usermod -aG grp user`	افزودن به گروه
`sudo usermod -s SHELL user`	تغییر shell
`sudo userdel -r user`	حذف کاربر با پوشه‌ی خانه
`sudo groupadd / groupdel`	ساخت / حذف گروه
`sudo gpasswd -d user grp`	حذف کاربر از گروه

فایل	محتوا
`/etc/passwd`	`نام:x:UID:GID:توضیح:خانه:shell`
`/etc/group`	`نام:x:GID:اعضا`
`/etc/shadow`	رمز هش‌شده و انقضا (فقط root)
`/etc/skel`	فایل‌های اولیه‌ی پوشه‌ی کاربر جدید
`/etc/login.defs`	بازه‌ی UID و پیش‌فرض‌ها

اشتباهات رایج

۱) `usermod -G` بدون `-a`

مثال ۷: گروه‌های قبلی (از جمله sudo) پاک شد. راه‌حل: همیشه usermod -aG.

۲) `useradd` بدون `-m` و `-s`

sudo useradd nohome
getent passwd nohome | cut -d: -f1,6,7
ls -d /home/nohome 2>&1 | head -1
sudo userdel nohome

nohome:/home/nohome:/bin/sh
ls: cannot access '/home/nohome': No such file or directory

کاربر ساخته شد ولی پوشه‌ی خانه‌اش (/home/nohome) وجود ندارد و shell اش هم /bin/sh است. راه‌حل: useradd -m -s /bin/bash.

۳) انتظار فوری بودن گروه جدید

مثال ۸. راه‌حل: logout/login یا newgrp.

۴) حذف کاربر بدون بررسی فایل‌ها و سرویس‌های او

sudo useradd -m temp1
sudo -u temp1 touch /tmp/temp1-file
sudo userdel temp1
ls -ln /tmp/temp1-file | awk '{print "مالک (عدد):", $3}'
ls -l /tmp/temp1-file | awk '{print "مالک (نام):", $3}'
sudo rm /tmp/temp1-file

useradd: warning: the home directory /home/temp1 already exists.
useradd: Not copying any file from skel directory into it.
مالک (عدد): 1002
مالک (نام): 1002

بعد از حذف، مالک فایل فقط یک عدد است (فایل یتیم). راه‌حل: قبل از حذف find / -user نام را بررسی و فایل‌ها را منتقل یا پاک کن.

۵) اجرای سرویس با root یا کاربر شخصی

اگر nginx یا دیتابیس با root اجرا شود، هک شدن آن یعنی دسترسی کامل. راه‌حل: کاربر سیستمی اختصاصی (useradd -r) و nologin.

تمرین

✎ تمرینآسان

اسم، UID و گروه اصلی خودت را با سه دستور جدا چاپ کن و فهرست همه‌ی گروه‌هایت را بنویس.

دیدن جواب

echo "نام: $(id -un)  UID: $(id -u)  گروه اصلی: $(id -gn)"
echo "همه‌ی گروه‌ها: $(id -Gn)"

نام: ali  UID: 1001  گروه اصلی: ali
همه‌ی گروه‌ها: ali

✎ تمرینمتوسط

تمرین اصلی: یک کاربر جدید بساز و به گروه دلخواه اضافه کن. کاربر demo را با پوشه‌ی خانه و shell bash بساز، گروه developers را بساز، demo را (با -aG) عضو آن کن و ثابت کن (id، groups). در پایان همه‌چیز را پاک کن.

دیدن جواب

sudo useradd -m -s /bin/bash demo
sudo groupadd developers
sudo usermod -aG developers demo
id demo
groups demo
getent group developers
sudo userdel -r demo; sudo groupdel developers
echo "پاک شد: $(getent passwd demo | wc -l) کاربر demo باقی مانده"

uid=1002(demo) gid=1002(demo) groups=1002(demo),1003(developers)
demo : demo developers
developers:x:1003:demo
userdel: demo mail spool (/var/mail/demo) not found
پاک شد: 0 کاربر demo باقی مانده

✎ تمرینسخت

یک اسکریپت adduser-safe بنویس که نام کاربر و گروه را بگیرد، اگر کاربر از قبل وجود داشت خطا بدهد، وگرنه کاربر را با -m -s /bin/bash بسازد، گروه را (اگر نبود) بسازد، کاربر را عضوش کند و خلاصه‌ی id را چاپ کند. دوبار اجرا کن (بار دوم باید خطا بدهد) و در پایان پاکسازی کن.

دیدن جواب

adduser_safe() {
  local u="$1" g="$2"
  if getent passwd "$u" >/dev/null; then echo "خطا: کاربر $u از قبل هست"; return 1; fi
  getent group "$g" >/dev/null || sudo groupadd "$g"
  sudo useradd -m -s /bin/bash "$u" && sudo usermod -aG "$g" "$u" && id "$u"
}
adduser_safe reza developers
adduser_safe reza developers
sudo userdel -r reza; sudo groupdel developers

uid=1002(reza) gid=1003(reza) groups=1003(reza),1002(developers)
خطا: کاربر reza از قبل هست
userdel: reza mail spool (/var/mail/reza) not found

آزمونک

؟ آزمونک

UID کاربر root چند است؟
در /etc/passwd فیلد دوم x یعنی…
کدام دستور کاربر را با پوشه‌ی خانه و shell bash می‌سازد؟
برای افزودن کاربر به گروه بدون پاک شدن بقیه‌ی گروه‌هایش؟
چرا بعد از usermod -aG کاربر هنوز دسترسی گروه جدید را ندارد؟
کاربر سیستمی برای سرویس‌ها چه ویژگی‌ای دارد؟

جمع‌بندی

هسته فقط UID/GID (عدد) می‌شناسد؛ اسم‌ها از /etc/passwd و /etc/group (و رمزها از /etc/shadow) می‌آیند. id، whoami، groups هویت را نشان می‌دهند.
هر کاربر یک گروه اصلی و چند گروه اضافی دارد؛ کاربران عادی UID ≥ ۱۰۰۰، سیستمی کمتر.
ساخت: sudo useradd -m -s /bin/bash -c "نام" user (یا adduser)؛ رمز: sudo passwd user؛ قفل: passwd -l.
گروه: groupadd، usermod -aG (همیشه با -a)، gpasswd -d؛ تغییر گروه پس از login جدید اعمال می‌شود.
سرویس‌ها: useradd -r -s /usr/sbin/nologin؛ حذف: userdel -r (بعد از بررسی فایل‌ها).
بدون -m پوشه‌ی خانه ساخته نمی‌شود و بدون -s shell پیش‌فرض ممکن است /bin/sh باشد.

برگه‌ی تقلب این درس

دستور	کاری که می‌کند
`id / id user`	UID، GID و گروه‌ها
`whoami / groups`	نام کاربر / گروه‌ها
`getent passwd user`	اطلاعات کاربر
`sudo useradd -m -s /bin/bash user`	ساخت کاربر
`sudo adduser user`	ساخت کاربر (تعاملی)
`sudo passwd user`	تعیین رمز
`sudo passwd -l user / -u`	قفل / باز کردن
`sudo groupadd grp`	ساخت گروه
`sudo usermod -aG grp user`	افزودن به گروه (بدون پاک شدن بقیه)
`sudo gpasswd -d user grp`	حذف از گروه
`sudo useradd -r -s /usr/sbin/nologin svc`	کاربر سیستمی سرویس
`sudo userdel -r user`	حذف کاربر با پوشه‌ی خانه

کاربرها و گروه‌ها

مسئله: چه کسی چه کاری می‌تواند بکند؟

تشبیه: کارت شناسایی و گروه‌های کاری

مثال‌های عملی

مثال ۱: من کی هستم؟ id، whoami، groups

مثال ۲: /etc/passwd، فهرست کاربرها

مثال ۳: /etc/group و رمزها در /etc/shadow

مثال ۴: ساختن کاربر، useradd

مثال ۵: useradd در برابر adduser

مثال ۶: رمز، passwd

مثال ۷: گروه‌ها، groupadd و usermod -aG

مثال ۸: گروه‌ها فوراً اعمال نمی‌شوند

مثال ۹: کاربر سیستمی برای سرویس

مثال ۱۰: تغییر و حذف کاربر

پشت پرده: سیستم کاربر و گروه چگونه کار می‌کند؟

جدول‌های مرجع

اشتباهات رایج

۱) usermod -G بدون -a

۲) useradd بدون -m و -s

۳) انتظار فوری بودن گروه جدید

۴) حذف کاربر بدون بررسی فایل‌ها و سرویس‌های او

۵) اجرای سرویس با root یا کاربر شخصی

تمرین

آزمونک

جمع‌بندی

مثال ۱: من کی هستم؟ `id`، `whoami`، `groups`

مثال ۲: `/etc/passwd`، فهرست کاربرها

مثال ۳: `/etc/group` و رمزها در `/etc/shadow`

مثال ۴: ساختن کاربر، `useradd`

مثال ۵: `useradd` در برابر `adduser`

مثال ۶: رمز، `passwd`

مثال ۷: گروه‌ها، `groupadd` و `usermod -aG`

۱) `usermod -G` بدون `-a`

۲) `useradd` بدون `-m` و `-s`