رفتن به محتوا
لینوکس از صفربسته‌ها و شبکهدرس ۲۹ از ۳۴

ترمینال ماندگار با tmux

کار طولانی روی سرور را با قطع شدن اینترنت از دست نده: جلسه (session)، جدا شدن و برگشتن (detach و attach)، چند پنجره و تقسیم صفحه، اسکرول، و فرق tmux با nohup؛ با کلید پیشوند Ctrl+B.

  • حدود ۱۷ دقیقه مطالعه
  • ۷ مثال اجراشده
  • ۳ تمرین با جواب
  • مقدماتی تا متوسط
  • به‌روزرسانی: ۲۹ مهر ۱۴۰۵

توی این درس یاد می‌گیری با tmux یک ترمینال «ماندگار» روی سرور بسازی: کاری را شروع می‌کنی، از آن جدا می‌شوی (detach)، اتصال SSH قطع می‌شود یا لپ‌تاپ را می‌بندی، و بعداً دوباره وصل می‌شوی (attach) و همه‌چیز سر جایش است. با جلسه (session)، پنجره (window) و تقسیم صفحه (pane) کار می‌کنی، با کلید پیشوند Ctrl+B آشنا می‌شوی و می‌فهمی tmux چه فرقی با nohup (درس پروسه‌ها) دارد.

مسئله: «اینترنت قطع شد و همه‌چیز رفت»

Section titled “مسئله: «اینترنت قطع شد و همه‌چیز رفت»”

در درس پروسه‌ها دیدی که وقتی ترمینال یا اتصال SSH بسته شود، shell سیگنال SIGHUP می‌گیرد و کارهایش را می‌کشد. با nohup می‌شود یک کار را زنده نگه داشت، ولی فقط خود کار زنده می‌ماند: دیگر نمی‌توانی صفحه‌اش را ببینی، به سؤالش جواب بدهی یا Ctrl+C بزنی.

ترمینال معمولی مثل کار کردن روی میز یک کافه است: وقتی بلند می‌شوی، میز را جمع می‌کنند و کاغذهایت می‌رود. tmux مثل میز کار خودت در دفتر است: شب کاغذها را همان‌طور باز رها می‌کنی و می‌روی خانه؛ فردا صبح (یا از یک کامپیوتر دیگر) برمی‌گردی و همه‌چیز همان‌جاست. میز (جلسه‌ی tmux) روی سرور است، نه روی لپ‌تاپ تو، پس قطع شدن اتصال به آن آسیبی نمی‌زند.

tmux روی سرور اجرا می‌شود و برنامه‌ها داخل آن‌اند. اتصال SSH فقط یک «پنجره‌ی تماشا» به آن است؛ اگر قطع شود، tmux و برنامه‌ها زنده می‌مانند.

tmux روی Ubuntu Server معمولاً از قبل نصب است. اگر نبود:

Terminal window
sudo apt install tmux
tmux -V
خروجی
tmux 3.4

این درس را روی ماشین تمرینی‌ات انجام بده؛ بهتر است با SSH به آن وصل باشی (مثلاً ssh به ماشین Multipass) تا قطع شدن واقعی اتصال را هم امتحان کنی.

یک جلسه‌ی جدید با اسم work بساز:

Terminal window
tmux new -s work

صفحه پاک می‌شود و یک shell تازه می‌بینی، با یک نوار سبز پایین صفحه:

صفحه (نوار پایین)
[work] 0:bash* "pc" 21:07 21-Oct-26

[work] اسم جلسه است، 0:bash* یعنی پنجره‌ی شماره‌ی ۰ که الان در آن هستی (*) و برنامه‌اش bash است، و سمت راست اسم ماشین و ساعت. حالا هر دستوری بزنی داخل tmux اجرا می‌شود. یک کار طولانی شروع کن:

Terminal window
sleep 600

مثال ۲: جدا شدن (detach) و برگشتن (attach)

Section titled “مثال ۲: جدا شدن (detach) و برگشتن (attach)”

همه‌ی کلیدهای tmux با یک پیشوند شروع می‌شوند: Ctrl+B. یعنی اول Ctrl+B را بزن و رها کن، بعد کلید دستور را. برای جدا شدن:

کلیدها
Ctrl+B ← بزن و رها کن
d ← detach
صفحه
[detached (from session work)]
ali@pc:~$

به ترمینال معمولی برگشتی، ولی جلسه هنوز زنده است و sleep 600 داخلش اجرا می‌شود:

Terminal window
tmux ls
pgrep -a sleep
خروجی
work: 1 windows (created Wed Oct 21 21:07:09 2026)
2402 sleep 600

برای برگشتن:

Terminal window
tmux attach -t work

صفحه دقیقاً همان‌طور برمی‌گردد که رهایش کرده بودی، با sleep که هنوز در حال اجراست. (tmux a شکل کوتاه tmux attach است و اگر فقط یک جلسه داشته باشی، اسم هم لازم نیست.)

حالا امتحان واقعی. اگر با SSH وصلی:

  1. داخل جلسه‌ی work باش و sleep 600 در حال اجرا باشد.
  2. پنجره‌ی ترمینال لپ‌تاپ را ببند (بدون detach). این دقیقاً مثل قطع شدن اینترنت است.
  3. دوباره با ssh وصل شو و بزن tmux attach -t work.

sleep هنوز همان‌جاست. اگر همین کار را بیرون از tmux کرده بودی، sleep با بسته شدن ترمینال مرده بود (درس پروسه‌ها، مثال nohup).

⚡ بررسی سریع

بعد از قطع شدن اتصال SSH، برای دیدن دوباره‌ی کاری که داخل tmux بود چه می‌زنی؟

مثال ۴: چند پنجره در یک جلسه

Section titled “مثال ۴: چند پنجره در یک جلسه”

داخل یک جلسه می‌توانی چند پنجره (مثل تب‌های مرورگر) داشته باشی: مثلاً یکی برای ویرایش، یکی برای لاگ:

کلیدها کار
Ctrl+B و بعد c پنجره‌ی جدید (create)
Ctrl+B و بعد n / p پنجره‌ی بعدی / قبلی
Ctrl+B و بعد 0 تا 9 رفتن به پنجره‌ی شماره‌ی N
Ctrl+B و بعد , تغییر اسم پنجره
Ctrl+B و بعد w فهرست پنجره‌ها برای انتخاب

یک پنجره‌ی جدید بساز (Ctrl+B و c) و اسمش را editor بگذار (Ctrl+B و ,، تایپ editor، Enter). نوار پایین:

صفحه (نوار پایین)
[work] 0:sleep- 1:editor* "pc" 21:09 21-Oct-26

پنجره‌ی ۰ (که sleep در آن است) و پنجره‌ی ۱ (editor، جاری). - کنار sleep یعنی «پنجره‌ی قبلی». از بیرون هم می‌شود دیدشان:

Terminal window
tmux list-windows -t work
خروجی
0: sleep- (1 panes) [80x24] [layout b25d,80x24,0,0,0] @0
1: editor* (1 panes) [80x24] [layout b25f,80x24,0,0,2] @2 (active)

گاهی می‌خواهی دو چیز را هم‌زمان ببینی: مثلاً در بالا tail -f روی یک لاگ و در پایین دستورهایت.

کلیدها کار
Ctrl+B و بعد " تقسیم افقی (یکی بالا، یکی پایین)
Ctrl+B و بعد % تقسیم عمودی (یکی چپ، یکی راست)
Ctrl+B و بعد کلید جهت‌دار رفتن به pane کناری
Ctrl+B و بعد z بزرگ کردن pane فعلی روی کل صفحه (و برگرداندن)
Ctrl+B و بعد x بستن pane فعلی (تأیید با y)

امتحانش کن: Ctrl+B و "، در pane بالا top را بزن، با Ctrl+B و ↓ به pane پایین برو و دستورهای دیگرت را بزن. هر pane یک shell جداست؛ exit در آن، فقط همان pane را می‌بندد.

مثال ۶: اسکرول کردن به بالا

Section titled “مثال ۶: اسکرول کردن به بالا”

داخل tmux، اسکرول موس یا Shift+PageUp معمولاً کار نمی‌کند. tmux یک حالت کپی (copy mode) دارد:

کلیدها
Ctrl+B ← بزن و رها کن
[ ← ورود به حالت کپی
↑ ↓ PageUp PageDown ← حرکت در خروجی‌های قبلی
q ← خروج از حالت کپی

در حالت کپی گوشه‌ی بالای صفحه شماره‌ای مثل [0/120] می‌بینی: یعنی چند خط بالاتر از آخرین خط هستی.

مثال ۷: تمام کردن جلسه‌ها

Section titled “مثال ۷: تمام کردن جلسه‌ها”
Terminal window
tmux kill-session -t work
tmux ls
خروجی
no server running on /tmp/tmux-1001/default

وقتی آخرین جلسه بسته شود، خود tmux هم خارج می‌شود و tmux ls می‌گوید «سروری در حال اجرا نیست». داخل جلسه هم اگر در آخرین پنجره exit بزنی، جلسه بسته می‌شود.

پشت پرده: tmux چطور زنده می‌ماند؟

Section titled “پشت پرده: tmux چطور زنده می‌ماند؟”

وقتی اولین بار tmux را اجرا می‌کنی، دو پروسه ساخته می‌شود: یک سرور tmux که در پس‌زمینه و جدا از ترمینال تو اجرا می‌شود، و یک کلاینت که فقط صفحه را به تو نشان می‌دهد و کلیدهایت را به سرور می‌فرستد. shellها و برنامه‌های داخل جلسه فرزند سرور tmux هستند، نه فرزند اتصال SSH تو. وقتی SSH قطع می‌شود، فقط کلاینت می‌میرد و سرور tmux (که به آن اتصال وابسته نیست) با همه‌ی فرزندانش زنده می‌ماند. کلاینت و سرور از راه یک فایل سوکت در /tmp/tmux-UID/ با هم حرف می‌زنند؛ همان مسیری که در پیام no server running on ... دیدی.

nohup فقط یک برنامه را زنده نگه می‌دارد؛ tmux کل ترمینال را، با امکان برگشتن و ادامه‌ی کار تعاملی.

یک ابزار قدیمی‌تر با همین کار هم هست: screen (پیشوندش Ctrl+A). اگر روی سروری tmux نبود ولی screen بود، همین ایده‌ها با کلیدهای دیگر کار می‌کنند.

دستور کار
tmux new -s اسم جلسه‌ی جدید با اسم
tmux ls فهرست جلسه‌ها
tmux attach -t اسم (یا tmux a) وصل شدن به جلسه
tmux kill-session -t اسم بستن یک جلسه
tmux kill-server بستن همه‌ی جلسه‌ها
tmux list-windows -t اسم پنجره‌های یک جلسه
کلیدها (بعد از Ctrl+B) کار
d جدا شدن (detach)
c / n / p / 0-9 پنجره‌ی جدید / بعدی / قبلی / شماره‌ی N
, اسم‌گذاری پنجره
" / % تقسیم افقی / عمودی
جهت‌ها / z / x جابه‌جایی بین pane / بزرگ کردن / بستن
[ حالت کپی و اسکرول (خروج با q)
? فهرست همه‌ی کلیدها

۱) زدن کلید دستور هم‌زمان با Ctrl+B

Section titled “۱) زدن کلید دستور هم‌زمان با Ctrl+B”

Ctrl+B+d (هر سه با هم) کار نمی‌کند. راه‌حل: Ctrl+B را بزن و رها کن، بعد d.

۲) ساختن جلسه‌ی تازه به‌جای برگشتن به قبلی

Section titled “۲) ساختن جلسه‌ی تازه به‌جای برگشتن به قبلی”

بعد از قطع اتصال، اگر دوباره tmux بزنی، یک جلسه‌ی جدید و خالی می‌سازی و فکر می‌کنی کارت رفته. راه‌حل: اول tmux ls، بعد tmux attach -t اسم.

اگر داخل یک جلسه دوباره tmux بزنی:

خروجی
sessions should be nested with care, unset $TMUX to force

tmux جلوی تو در توی ناخواسته را می‌گیرد. راه‌حل: اگر نمی‌دانی داخل tmux هستی یا نه، به نوار سبز پایین صفحه نگاه کن یا echo $TMUX بزن (اگر خالی نبود، داخل tmux هستی).

۴) فراموش کردن جلسه‌های قدیمی

Section titled “۴) فراموش کردن جلسه‌های قدیمی”

جلسه‌هایی که detach کرده‌ای تا ابد (تا ریبوت) می‌مانند و ممکن است برنامه‌های فراموش‌شده در آن‌ها حافظه بخورند. راه‌حل: هر چند وقت یک بار tmux ls و بستن جلسه‌های بی‌کار.

۵) فکر کردن اینکه tmux از ریبوت هم جان به‌در می‌برد

Section titled “۵) فکر کردن اینکه tmux از ریبوت هم جان به‌در می‌برد”

tmux یک برنامه‌ی معمولی است؛ با ریبوت سرور، جلسه‌ها و برنامه‌های داخلشان از بین می‌روند. راه‌حل: برای سرویس‌هایی که باید همیشه بالا باشند از systemd استفاده کن (درس سرویس‌ها)؛ tmux برای کار تعاملی طولانی است.

تمرینآسان

یک جلسه به اسم lab بساز، داخلش top را اجرا کن، detach کن، با tmux ls ثابت کن جلسه زنده است و دوباره attach کن. در آخر top را با q ببند و جلسه را تمام کن.

دیدن جواب
دستورها و کلیدها
tmux new -s lab
top
Ctrl+B سپس d
tmux ls
tmux attach -t lab
q
exit
خروجی tmux ls
lab: 1 windows (created Wed Oct 21 21:20:41 2026)

بعد از exit در آخرین پنجره، جلسه بسته می‌شود و پیام [exited] می‌آید.

تمرینمتوسط

تمرین اصلی: یک «میز کار» برای سرور بساز: جلسه‌ی ops با دو پنجره، اولی به اسم logs که در آن sudo journalctl -f اجرا می‌شود، و دومی به اسم shell برای دستورهای معمولی. detach کن و با tmux list-windows نشان بده هر دو پنجره هستند.

دیدن جواب
دستورها و کلیدها
tmux new -s ops
Ctrl+B سپس , ← اسم پنجره: logs، Enter
sudo journalctl -f
Ctrl+B سپس c ← پنجره‌ی جدید
Ctrl+B سپس , ← اسم پنجره: shell، Enter
Ctrl+B سپس d
tmux list-windows -t ops
خروجی
0: logs- (1 panes) [80x24] [layout b25d,80x24,0,0,0] @0
1: shell* (1 panes) [80x24] [layout b25f,80x24,0,0,1] @1 (active)

هر وقت برگردی (tmux a -t ops)، لاگ‌ها هنوز در پنجره‌ی logs در حال نمایش‌اند.

تمرینسخت

ثابت کن برنامه‌های داخل tmux فرزند سرور tmux هستند، نه فرزند ترمینال تو. یک جلسه بساز، داخلش sleep 900 بزن، detach کن و با pstree (درس پروسه‌ها) نشان بده sleep زیر کدام پروسه است.

دیدن جواب
دستورها و کلیدها
tmux new -s proof
sleep 900
Ctrl+B سپس d
Terminal window
pstree -p $(pgrep -f "tmux: server")
خروجی
tmux: server(2390)───bash(2391)───sleep(2402)

sleep فرزند یک bash است که خودش فرزند tmux: server است، نه فرزند shell فعلی تو یا sshd. برای همین وقتی اتصال تو قطع می‌شود، این زنجیره دست‌نخورده می‌ماند. در آخر: tmux kill-session -t proof.

آزمونک
  1. کلید پیشوند پیش‌فرض tmux چیست؟

  2. برای جدا شدن از جلسه بدون بستنش؟

  3. بعد از قطع SSH و وصل شدن دوباره، اول چه می‌زنی؟

  4. فرق tmux با nohup؟

  5. بعد از ریبوت سرور، جلسه‌های tmux…

  • tmux روی سرور اجرا می‌شود؛ قطع شدن SSH فقط «تماشاگر» را می‌برد، نه کار را.
  • tmux new -s اسم شروع، Ctrl+B سپس d جدا شدن، tmux ls فهرست، tmux attach -t اسم برگشتن.
  • همه‌ی کلیدها با پیشوند Ctrl+B (بزن، رها کن، بعد کلید).
  • پنجره‌ها: c، n، p، ,؛ تقسیم صفحه: " و %؛ اسکرول: [ و خروج با q.
  • tmux برای کار تعاملی طولانی است؛ برای سرویس همیشگی systemd، و برای کار ساده و بی‌سؤال nohup هم کافی است.
برگه‌ی تقلب این درس
دستورکاری که می‌کند
tmux new -s workجلسه‌ی جدید
Ctrl+B dجدا شدن (detach)
tmux lsفهرست جلسه‌ها
tmux a -t workبرگشتن به جلسه
Ctrl+B c / n / pپنجره‌ی جدید / بعدی / قبلی
Ctrl+B " / %تقسیم افقی / عمودی
Ctrl+B [اسکرول (خروج با q)
tmux kill-session -t workبستن جلسه